Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek J. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 5 grudnia 2007 r., oddalającego skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 lipca 2007 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił J. S. termin do wniesienia skargi kasacyjnej wobec tego, że skarżący przed przyznaniem przez Sąd i wyznaczeniem przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie pełnomocnika z urzędu, nie miał możliwości skutecznego wniesienia środka odwoławczego. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, w przewidzianych przez prawo terminach dokonał czynności niezbędnych do dalszego rozpatrywania sprawy.
W wyniku rozpoznania zażalenia uczestnika postępowania E M. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 763/08 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji przywracając J. S. termin do wniesienia skargi kasacyjnej naruszył przepis art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., albowiem nieprawidłowo rozważył kwestię terminowego wystąpienia przez skarżącego z takim żądaniem.
Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 grudnia 2007 r. z uchybieniem terminu, co uzasadniało odrzucenie wniosku, stosownie do art. 88 p.p.s.a.
Sąd I instancji mając na uwadze wytyczne zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2008 r., na podstawie art. 153 p.p.s.a., przyjął, że skarżący J. S. w dniu 17 kwietnia 2008 r. umocował adw. J. C.-S. do reprezentowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym dniu pełnomocnik skarżącego powziął wiadomość o sprawie, został prawidłowo umocowany i miał możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna sporządzona przez J. S. reprezentowanego przez adw. J C.-S. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia została wniesiona do Sądu w dniu 25 kwietnia 2008 r. (data nadania w UP), a więc z uchybieniem siedmiodniowego terminu przewidzianego na dokonanie tejże czynności procesowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. S. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie:
- - art. 153 i art. 190 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na zastosowaniu art. 153 p.p.s.a., który dotyczy związania sądu I instancji swoim wcześniejszym rozstrzygnięciem oraz błędnego zastosowania art. 190 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że Sąd jest związany ustaleniami co do stanu faktycznego poczynionymi przez NSA,
- - art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez wydanie postanowienia z pominięciem dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności potwierdzenia odbioru listu od skarżącego w dniu 18 kwietnia 2008 r. zawierającego pełnomocnictwo (załączonego do wniosku o przywrócenie terminu),
- - art. 88 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, w której ze stanu faktycznego sprawy wynika, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, co czyni bezpodstawnym jego odrzucenie,
- - art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że oświadczenie woli skarżącego o ustanowieniu pełnomocnikiem w sprawie adw. J. C.-S. zostało jej złożone z chwilą podpisania pełnomocnictwa a nie z chwilą doręczenia oświadczenia woli w sposób który umożliwiał zapoznanie się z jego treścią.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ewentualnie – uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.).
Jednocześnie ustawodawca w art. 88 p.p.s.a. przyjął, że spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 ustawy, a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji stanął na stanowisku, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, rozpoczął swój bieg w dniu, w którym skarżący umocował adw. J. C.-S. do reprezentowania w postępowaniu, tj. 17 kwietnia 2008 r., co oznaczało, że wniosek z dnia 25 kwietnia 2008 r. potraktować należało jako spóźniony o jeden dzień.
Ze stanowiskiem powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można się zgodzić, albowiem w rozpoznawanej sprawie skarżący zachował termin do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 87 p.p.s.a. i nie było podstaw do jego odrzucenia, stosownie do dyspozycji przewidzianej przepisem art. 88 p.p.s.a. Ma wprawdzie rację Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmując, że w swoim orzekaniu związany był stanowiskiem przyjętym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 763/08, uchylającym poprzednie orzeczenie tego Sądu, jednakże inna była zarówno podstawa prawna związania Sądu poglądem sądu wyższej instancji, jak również w odmienny sposób odczytać należało treść poglądu prawnego wyrażonego w omawianym postanowieniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Należy zauważyć, że zagadnieniu mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej przez sąd poświęcone są przepisy art. 153 i art. 190 p.p.s.a., z tym, że jedynie art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy doszło do orzeczenia, o którym mowa w art. 185 § 1 p.p.s.a., a mianowicie, gdy zaszła konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Art. 153 p.p.s.a., stanowiąc o związaniu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, odnosi się, co do zasady, do określenia sposobu działania organów administracji publicznej w toku ponownego rozpoznania sprawy i ma na celu uniknięcie wadliwości w postępowaniu administracyjnym prowadzonym po wydaniu wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy wyznaczonej wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej - w związku z uchyleniem poprzedniego rozstrzygnięcia na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. - związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 190 p.p.s.a. i tylko w tym zakresie (związanie wykładnią prawa, a nie oceną dotyczącą stanu faktycznego) można rozważać wypełnienie przez Sąd obowiązku zapewnienia zgodności nowego orzeczenia z "wytycznymi" zawartymi w postanowieniu z dnia 17 lipca 2008 r. (por. teza wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 342/05, zgodnie z którą wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe, przy czym z określenia "związany jest wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa).
W kontekście przyjętej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładni prawa nie można przyjąć, że Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany był odrzucić wniosek jako złożony po terminie. Co prawda, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w uzasadnieniu postanowienia, że pełnomocnictwo do działania w sprawie zostało udzielone adwokatowi z urzędu przez J. S. w dniu 17 kwietnia 2008 r., niemniej okoliczność ta stanowić mogła podstawę do zakwalifikowania działania skarżącego jako spóźnionego tylko w wypadku, gdyby w stanie faktycznym sprawy chwila udzielenia (podpisania) pełnomocnictwa była równoczesna z dowiedzeniem się przez adwokata o fakcie ustanowieniu go pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni art. 87 p.p.s.a. stwierdził, że "(...) przyczyna uchybienia terminu o której mowa w powołanym wyżej przepisie ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie.
Zazwyczaj uznaje się, iż ma to miejsce w chwilą podpisania pełnomocnictwa." Wojewódzki Sąd Administracyjny był związany tak formułowanym poglądem prawnym. Okoliczność ta powinno zatem skutkować tym, że Sąd - z uwzględnieniem stanowiska NSA – winien w sprawie określić kiedy pełnomocnictwo zostało podpisane i w jakim momencie adw. J. C.-S. miała pełną możliwość działania w imieniu reprezentowanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany był w szczególności uwzględnić w omawianym tu zakresie, że jak wynika z załączonej książki odbiorczej kancelarii (k. 76 akt) podpisane pełnomocnictwo zostało nadane przez skarżącego pocztą i doręczone pełnomocnikowi w dniu 18 kwietnia 2008 r.
Konieczność rozważenia sposobu kontaktowania się adwokata ze swoim klientem, co swoim zakresem obejmuje również sposób otrzymania przez pełnomocnika wiadomości o ustanowieniu go pełnomocnikiem ma zasadnicze znaczenie dla określenia skuteczności podejmowania działań w imieniu reprezentowanego i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogła w rozpoznawanej sprawie zostać pominięta. Łatwo otóż dostrzec, że dzięki kontaktowi osobistemu między adwokatem a stroną postępowania, której sąd przyznał prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, moment podpisania pełnomocnictwa jest zazwyczaj równoznaczny z zapoznaniem się z tą informacją przez umocowanego. W sytuacji jednak, gdy oba zdarzenia nie pokrywają się w sensie czasowym i gdy pełnomocnik dopiero po pewnym czasie dowiaduje się, że strona podpisała pełnomocnictwo i zgodziła się, by osoba wyznaczona przez Okręgową Radę Adwokacką reprezentowała jej interesy, przyjąć trzeba, iż możliwość skutecznego działania w sprawie - możliwość pełna a nie tylko deklarowana (potencjalna) - na co zwrócił uwagę NSA w postanowieniu z dnia 17 lipca 2008 r. – wystąpi wówczas, gdy pełnomocnik otrzyma oświadczenie woli mocodawcy o udzieleniu pełnomocnictwa do reprezentowania go w postępowaniu sądowym. Tylko przy spełnieniu powyższego warunku można przyjąć, że od pełnomocnika można wymagać by podjął działania procesowe, dla których został ustanowiony.
Biorąc pod uwagę powyższe, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zachowany został termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co umożliwia merytoryczne rozpoznanie kwestii ewentualnego zawinienia w uchybieniu terminu. Dokonując oceny w tym względzie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący w wystarczającym stopniu uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W niniejszej sprawie skarżący, w związku z przyznaniem mu przez Sąd pełnomocnika z urzędu, do czasu jego ustanowienia, nie miał możliwości skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Stanowi to okoliczność przemawiającą za uznaniem złożonego wniosku o przywrócenie uchybionego terminu za uzasadniony.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.