Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2006r. sygn. akt IV SAB/Wa 84/06 odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 czerwca 2006r. odrzucił jako niedopuszczalną skargę M. K. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż Jego żądania nie mieszczą się w zakresie kognicji sądu administracyjnego.
Wraz ze skargą na tę bezczynność skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, iż nie posiada on żadnego majątku, nie uzyskuje dochodu i jest osoba bezdomną.
Sąd, nie negując trudnej sytuacji życiowej skarżącego, uznał, że w sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Oczywista bezzasadność skargi zachodzi wówczas, gdy obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie, bez konieczności dokonywania głębszej analizy prawnej, wyklucza możliwość uznania żądania skarżącego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis, Warszawa 2004r. str. 321).
Z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, gdyż przedmiotem skargi jest bezczynność Prezydenta w sprawach, które nie mieszczą się w zakresie orzekania sądu administracyjnego, określonym w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowania, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynności organów w przypadkach określonych w pkt 1-4. Ponadto sądy administracyjne orzekają w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Zakres kognicji sądu administracyjnego wynikający z cytowanego przepisu wskazuje jednoznacznie, że żądania zawarte w skardze M. K. nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego.
W zażaleniu od tego postanowienia "nazwanym skargą kasacyjną" skarżący zarzucił, iż nie zgadza się z odmową zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dodał, że sąd I instancji odrębnym postanowieniem odrzucił Jego skargę jako niepodlegającą właściwości sądów administracyjnych.
Podniósł, że sąd I instancji dopuścił się błędnej kwalifikacji prawnej, a jego skarga powinna spowodować uchylenie postanowień.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne choć nie z tych względów, jakie zawiera.
Stosownie do przepisu art. 197 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (§ 2 tego przepisu). Zgodnie zaś z art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi.
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie sądu I instancji z dnia 13 czerwca 2006r. sygn. akt IV SAB/Wa 84/06 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym z powodu oczywistej bezzasadności skargi w rozumieniu art. 247 cytowanej ustawy, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie z tego względu, iż przesłanka oczywistej bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 wspomnianej ustawy odnosi się do skargi wszczynającej postępowanie przed sądem I instancji.
W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wraz ze skargą na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie sąd I instancji postanowieniem z dnia 9 czerwca 2006r. odrzucił tę skargę jako niedopuszczalną. Natomiast zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 czerwca 2006r. sąd ten odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Zatem sąd I instancji dopiero po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę na bezczynność rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony wraz z tą skargą i odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy na podstawie wspomnianego art. 247 p.p.s.a.
Powyższe oznacza, iż sąd I instancji po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę jako niedopuszczalną odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. powołując się również na niedopuszczalność skargi.
Odmowa przyznania stronie prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi może nastąpić jedynie w toku postępowania przed sądem I instancji. Po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) sąd I instancji nie może na podstawie art. 247 p.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy, powołując się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi (por. postanowienie NSA z dnia 16 lutego 2006r. I GZ 14/06; ONSA 4/06).
W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Oznacza to badanie przez sąd I instancji zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy, co jest niedopuszczalne z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę.
Odmowa przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi skutkuje pozbawieniem skarżącego możliwości skontrolowania tego postanowienia poprzez sporządzenie i wniesienie środka zaskarżenia przez fachowego pełnomocnika, co narusza konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu.
Po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę odmowa przyznania stronie prawa pomocy może nastąpić jednie z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym– gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zatem sąd I instancji po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 p.p.s.a. Natomiast postanowienie o odmowie przyznania stronie prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. mogło zostać skutecznie podjęte jedynie przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sad Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.