Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 listopada 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 423/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W., J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 12 marca 2015 r. D. W. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenie D. W. i M. W. na powyższe postanowienie z dnia 21 lipca 2015 r., w postanowieniu z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt II OZ 968/15, stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawców. Pomimo iż skarżący, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, wezwania nie wykonali.
Tymczasem jako osoby chcące skorzystać z prawa pomocy, winni liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do ich sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Sąd II instancji uznał, iż wobec przedstawionych przez stronę niepełnych informacji o ich stanie majątkowym, nie sposób było zakwestionować oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.
W dniu 22 grudnia 2015 r. D. W. i M. W. ponownie złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem z 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek D. W. i M. W. o zmianę postanowienia z 21 lipca 2015 r. odmawiającego D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenie D. W. i M. W. na powyższe postanowienie z dnia 21 marca 2016 r., w postanowieniu z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 429/16, wskazał, że trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do sytuacji materialnej wnioskodawców.
Kolejny formularz wniosku PPF nie zawierał bowiem takich okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawców. Kolejny wniosek wskazywał bowiem na wyższe dochody niż te, jakie były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. Prawidłowo zatem Sąd uznał, że informacje zawarte w kolejnym wniosku nie są wystarczające do zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia. Dlatego prawidłowo zobowiązał wnioskodawców do złożenia dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający przedmiotowe zażalenie w pełni podzielił stanowisko wypowiedziane w postanowieniu tego Sądu zapadłym w niniejszej sprawie na wcześniejszym etapie postępowania, zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy wiąże się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności.
Niepełne informacje w tym zakresie czynią nieskutecznym zakwestionowania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z taką sytuacją, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji wezwał bowiem wnioskodawców na etapie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy do udzielenia dodatkowych wyjaśnień; jednak w konsekwencji nie uzyskał takich informacji, które pozwalałyby na stwierdzenie, że w ogóle pogorszyła się sytuacja majątkowa wnioskodawców. Tym samym brak było podstaw do stwierdzenia wystąpienia zmiany okoliczności sprawy przemawiających za uwzględnieniem kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów Sąd II instancji uznał, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia z dnia 21 lipca 2015 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż wnioskodawcy nie powołali się na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy i które wskazywałby, że w świetle deklarowanych dochodów i wydatków, zmieniły się ich możliwości płatnicze.
W dniu 21 września 2016 r. D. W. i M. W. złożyli ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten stał się obecnie przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał treść art. 249 a p.p.s.a. i wskazał, że w/w przepis, który pozwala na umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy, może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się - w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy - rozszerzenia jego zakresu, ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie. W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku zaszły podstawy do umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Porównanie bowiem poprzednich oświadczeń majątkowych z aktualnie składanym wnioskiem, ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia przez D. W. i M. W. z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się ich sytuacji majątkowej.
Sąd wyjaśnił, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia z 21 marca 2016 r. Nadto, kolejny wniosek z 21 września 2016 r. wskazuje na wyższe dochody, wprawdzie nieznacznie ([...] złotych) niż te jakie były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy ([...] złotych), przy takim samym wskazywanym obciążeniu ([...] złotych utrzymanie mieszkania, [...] złotych wydatki na leki, [...] złotych koszty sądowe).
Zdaniem Sądu, złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy, ale bez wykonania przez stronę wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego skierowanego do strony przy wcześniejszych wnioskach o prawo pomocy, ma również ten skutek, że zbędne jest obecnie prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawców. Złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy z tożsamą, niewystarczającą do ustalenia sytuacji materialnej argumentacją, co wniosek o prawo pomocy już prawomocnie rozstrzygnięty, nosi znamiona nadużycia prawa w postaci obejścia przepisów o obowiązku strony postępowania w zakresie przedstawienia dokładnych danych o stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy. Wnioskodawcy niewątpliwie są świadomi ciążącego na nich obowiązku przedstawienia swojej sytuacji życiowej i majątkowej, wynika to m.in. z wcześniejszych zapadłych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć w zakresie przyznania prawa pomocy, weryfikowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, lecz mimo to w dalszym ciągu, uchylają się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji.
Powtarzający się kilkukrotnie brak stosownych wyjaśnień strony można zakwalifikować jako próbę inicjowania postępowania, które stanowi cel sam w sobie, co wyczerpuje przesłankę zbędności w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I GZ 520/16; z dnia 5 września 2016 r., sygn. akt II FZ 527/16, z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1089/16).
Wskazując na powyższe, Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, na podstawie art. 249 a p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła D. W. oraz M. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Sąd I instancji zasadnie uczynił art. 249 a p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przepis art. 249 a p.p.s.a. wprowadzony został do ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawą nowelizującą z 9 kwietnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Na tej podstawie kompetencje procesowe Sądu przewidziane tym przepisem powinny znaleźć zastosowanie w sprawie. Postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte 6 lutego 2015 r., a zatem przed wejściem w życie w/w ustawy nowelizującej, jednakże z mocy przepisów międzyczasowych, przepis art. 249 a p.p.s.a. znajduje zastosowanie do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r.
Warunki zastosowania powołanego przepisu art. 249 a p.p.s.a. zostały w przedmiotowej sprawie spełnione, bowiem rozpoznanie kolejnego wniosku D. W. i M. W. w przedmiocie prawa pomocy w okolicznościach faktycznych sprawy stało się zbędne. Z przedstawionej na etapie postępowania wpadkowego sytuacji majątkowej skarżących nie wynika, aby od momentu wydania prawomocnych postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie prawa pomocy sytuacja bytowa skarżących uległa istotnemu pogorszeniu. Należy podkreślić, że podstawą przyjęcia takiego poglądu przez sądy administracyjne orzekające w sprawie stał się również brak wymaganej przepisami prawa współpracy skarżących w przedmiocie rozstrzygnięcia o ich sytuacji materialnej. Brak współdziałania skarżących z Sądem w tym przedmiocie spowodował niemożność wyjaśnienia zaistniałych na etapie postępowania w sprawie prawa pomocy wątpliwości, co oznacza, że swym postępowaniem skarżący uniemożliwili weryfikację przesłanek przyznania prawa pomocy.
Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został poprzedzony wykonaniem wezwań w tym przedmiocie kierowanych do skarżących na wcześniejszych etapach postępowania, jak również z analizy którego nie wynika rzeczywiste pogorszenie sytuacji majątkowej skarżących w stosunku do ich wcześniejszych oświadczeń, które stały się podstawą orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy zapadłych w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając pogląd Sądu I instancji, uznaje za nadużycie uprawnień procesowych skarżących, będący podstawą do umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy.
Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.