Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Po 159/17 oddalił wniosek J. B., J. S., K. S. o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi, w sprawie ze skargi J. B., J. S., K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 5 grudnia 2016 r., Nr... w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
W motywach rozstrzygnięcia przyjęto, że postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r. Sąd odrzucił skargę J. B., J. S., K. S. wniesioną w niniejszej sprawie, uznając, że pełnomocnik skarżących uchybiła terminowi do usunięcia braków formalnych i uiszczenia wpisu od skargi.
W odpowiedzi skarżący równocześnie wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie oraz wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi.
Sąd I instancji postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r. odrzucił wniosek skarżących o przywrócenie terminu, uznając go za przedwczesny i wskazując, że w sytuacji, gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenia terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożonego środka zaskarżenia.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko Sądu I instancji zawarte w postanowieniu z dnia 23 marca 2017 r. o odrzuceniu skargi w niniejszej sprawie, postanowieniem z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II OZ 735/17 oddalił zażalenie nań wniesione. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżących w dniu 8 sierpnia 2017 r.
W ustawowym 7-dniowym terminie, tj. w dniu 9 sierpnia 2017 r., skarżący reprezentowani przez pełnomocnika adw. A. S. złożyli wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi. W jego motywach pełnomocnik skarżących podniosła, że z uwagi na swą chorobę nie podjęła w terminie dwóch przesyłek sądowych (awizowanych w dniach 20 i 28 lutego 2017 r.), którymi doręczono jej wezwania do uiszczenia wpisu od skargi i usunięcia braków formalnych skargi. W dalszej części uzasadnienia wniosku – podobnie jak w zażaleniu na postanowienie Sądu z 23 marca 2017 r. – pełnomocnik skarżących zakwestionowała sposób obliczania przez Sąd daty doręczenia zastępczego w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) powyższych wezwań, a tym samym starała się podważyć stanowisko Sądu o uchybieniu przez nią terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi.
W szczególności wskazano, że skoro przesyłki zawierające wezwania zostały dwukrotnie awizowane w dniach 20 i 28 lutego 2017 r. to ostatnim dniem ich odbioru był dzień 7 marca 2017 r. i to tego dnia nastąpił skutek ich doręczenia.
Nadto we wniosku wskazano, że awizując przesyłkę nadaną do pełnomocnika skarżących operator pocztowy nie zastosował art. 73 § 1-3 p.p.s.a., w tym w szczególności przy okazji drugiego awiza nie poinformował adresata o możliwości odbioru przesyłki w terminie 14 dni od dnia pozostawienia pierwszego awiza, lecz wręcz wadliwie wskazał inny, dłuższy termin do odbioru przesyłki przypadający na 7 marca 2017 r. (a nie prawidłowo 6 marca 2017 r.), czym uniemożliwił pełnomocnikowi skarżących dochowanie terminu do wykonania wezwania i zarządzeń sądu.
Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podkreślił, że kwestia uchybienia terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi została prawomocnie rozstrzygnięta. Dlatego, zdaniem Sądu, wnosząc o przywrócenie niniejszego terminu skarżący winni byli uprawdopodobnić brak winy w jego uchybieniu. W ocenie Sądu, pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił jednak, by skarżący nie ponosili winy w związku z uchybieniem terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.).
Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżących jako okoliczność powodującą uchybienie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu, wskazała swą chorobę. Nie podał jednak ani okresu, w którym chorowała, ani nie przedłożyła zwolnienia lekarskiego, z którego wynikałoby, że choroba ta uniemożliwiła jej dochowania terminu do dokonania czynności, do których wezwał ją Sąd. W judykaturze przyjmuje się zaś, że choroba - żeby mogła być uznana za przesłankę ekskulpacyjną - musi wykluczać możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie (por. postanowienia NSA: z dnia 10 czerwca 2015 r., II GZ 265/15, z dnia 3 lipca 2012 r., II FZ 432/12, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do podniesionych we wniosku argumentów, iż awizując przesyłkę nadaną do pełnomocnika skarżących operator pocztowy nie zastosował art. 73 § 1-3 p.p.s.a., w tym w szczególności przy okazji drugiego awiza nie poinformował adresata o możliwości odbioru przesyłki w terminie 14 dni od dnia pozostawienia pierwszego awiza, lecz wręcz wadliwie wskazał inny, dłuższy termin do odbioru przesyłki przypadający na 7 marca 2017 r. (a nie prawidłowo 6 marca 2017 r.), czym uniemożliwił pełnomocnikowi skarżących dochowanie terminu do wykonania wezwania i zarządzeń sądu, Sąd wskazał, że okoliczność ta nie może stanowić usprawiedliwienia dla uchybienia terminu, w sytuacji, gdy adresatem przesyłki i co za tym idzie podmiotem, który uchybił terminowi nie był zwykły obywatel, lecz profesjonalny pełnomocnik.
Sąd zauważył bowiem, iż do pierwotnego (odrzuconego jako przedwczesny) wniosku o przywrócenie terminu dołączono kopię zawiadomienia powtórnego (k. 108 akt sądowych), z której wynika, że zawierało ono informację o dacie pierwszego awizowania, ujętą w formie oznajmienia, iż: "W dniu 20-02-2017 przesyłkę o nr... adresowaną do S. A. [...] pozostawiono w placówce pocztowej P....". Sąd wywiódł, że jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnianiu postanowienia z dnia 18 lipca 2017n r., sygn. II OZ 735/17 zawiadomienie o tej treści uznać należy za umożliwiające podmiotowi świadczącemu profesjonalną pomoc prawną, który powinien posiadać odpowiednie rozeznanie, co do trybu doręczania pism sądowych, ustalić datę, w której nastąpić ma upływ 14 - dniowego terminu z art. 73 § 1 p.p.s.a. Co za tym idzie, w ocenie Sądu I instancji, okoliczność, że na zawiadomieniu powtórnym wpisano, iż przedmiotową przesyłkę można odebrać w terminie do 7 marca 2017 r. nie może być uznana za usprawiedliwiającą uchybienie profesjonalnego pełnomocnika, poprzez ustalenie, że w następstwie tejże niewątpliwie błędnej adnotacji strona bez własnej winy nie dochowała terminu do dokonania określonej czynności procesowej.
Sąd podkreślił, iż ocena doniosłości prawnej powyższego niewątpliwego uchybienia operatora pocztowego byłaby odmienna gdyby adresatem pisma i odbiorcą awiza nie był profesjonalista, lecz obywatel posiadający jedynie podstawową, powszechna znajomość prawa.
Sąd I instancji stwierdziwszy zatem, że pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobniła, by nie ponosiła winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu i usunięcia braków formalnych skargi, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako "p.p.s.a."), oddalił wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi.
W zażaleniu na powyższe postanowienie J. B. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o jego uchylenie i przywrócenie terminu do: "wykonania zobowiązania z wezwania z dnia 17 lutego 2017 roku do nadesłania 2 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych oraz złożenia pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżących przez wojewódzkimi sądami administracyjnymi lub przed sądami administracyjnymi, wykonania zobowiązania z zarządzenia z dnia 14 lutego 2017 roku do uiszczenia wpisu sądowego od skargi J. S. i K. S., wykonania zobowiązania z zarządzenia z dnia 14 lutego 2017 roku do uiszczenia wpisu sądowego od skargi J. B.."
W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącej argumentowała, że w dniach 20i 28 lutego zostały jej awizowane dwie przesyłki nadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu o nr nadawczych... i..., z których pierwsza dotyczyła sprawy oznaczonej sygn. akt II Sa/Po 159/17, a druga sprawy oznaczonej sygn. akt II Sa/Po 160/17. W ocenie pełnomocnika skarżącej, z treści awiz wynikało, że termin odbioru ww. przesyłek upływał dnia 7 marca 2017 roku. Pełnomocnik skarżącej wskazała, że z uwagi na chorobę nie podjęła ww. przesyłek w czasie ich spoczywania w Urzędzie Pocztowym w P. Po ich zwrocie do nadawcy ustaliła skąd pochodziły i korzystając z pomocy pełnomocnika substytucyjnego zapoznała się z ich treścią. Zobowiązania określone w pismach zawartych w ww. przesyłkach zostały wykonane przez nią w dniu 14 marca 2017 roku. Podniosła, że nie korzystałam ze zwolnienia lekarskiego a choroba przypadała na dni podjęcia przesyłki z poczty oraz zapoznania się z ich treścią przez ustanowionego pełnomocnika substytucyjnego.
Nadto wskazała, że nie posiada pierwszego awiza, gdyż go nie otrzymała, a o tym, że przy doręczaniu przesyłki zawierającej ww. wezwanie i zarządzenia nie zastosowano art. 73 § 1-3 p.p.s.a. dowiedziała się w dniu 4 kwietnia 2017 roku, konfrontując treść uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Adminsitracyjnego w Poznaniu z posiadanymi zawiadomieniami powtórnymi o terminie odbioru przesyłki. Dopiero wtedy zorientowała się, iż doręczenie nie było prawidłowe, co do wskazanego na awizie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych p.p.s.a. prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu, określając jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
Uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Strona musi, więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. Zatem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 593/12 https://cbois.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, iż o braku winy, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. świadczy wskazana przez skarżącą argumentacja.
Jak wyżej wskazano przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest możliwe z uwagi na wydarzenia o charakterze wyjątkowym, niedające się przewidzieć i uniemożliwiające skarżącemu (jego pełnomocnikowi) działanie w sprawie.
Należy zauważyć, że argumentacja zażalenia zmierza w dwóch niezależnych od siebie kierunkach. Pełnomocnik skarżącej wskazuje bowiem, że brak winy w uchybieniu terminu wynika po pierwsze z choroby pełnomocnika, który posłużył się pełnomocnikiem substytucyjnym, po drugie z błędnej adnotacji na powtórnym awizo.
Odnosząc się do argumentacji dotyczącej choroby pełnomocnika skarżącej wskazać należy, że nie wskazuje ona by choroba ta była nagła i uniemożliwiła jej działanie, nadto, jak wynika z zażalenia w czasie choroby posługiwała się ona pełnomocnikiem substytucyjnym. Jednocześnie za błędy i zaniechania pełnomocnika substytucyjnego odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Zaś na pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych, bądź innych wynikających z przepisów proceduralnych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekłada się bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw. Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę czy pełnomocnika strony do dokonania określonej czynności.
Skoro pełnomocnik skarżącej nie skontrolowała przekazywanych jej przez pełnomocnika substytucyjnego informacji, wskutek czego doszło do uchybienia terminu, uznać należało, że to na niej jako na pełnomocniku, a co za tym idzie na jego mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania pełnomocnika substytucyjnego.
Odnosząc się do drugiego argumentu pełnomocnika skarżącej wskazać należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że do okoliczności faktycznych, uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, można zaliczyć, przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności sprawy, błąd pracownika poczty. Jednakże, o braku winy można mówić w sytuacji, kiedy przeszkoda w dokonaniu czynności skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, że zobowiązany do dokonania określonej czynności nie mógł przezwyciężyć tejże przeszkody, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. W niniejszej sprawie, w ocenie pełnomocnika taką przeszkodą w dochowaniu terminu było błędne wskazanie terminu odbioru przesyłki. Słusznie jednak Sąd I instancji, za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z dnia 18 lipca 2017n r., sygn. II OZ 735/17), uznał, że zawiadomienie o treści "W dniu 20-02-2017 przesyłkę o nr... adresowaną do S. A. [...] pozostawiono w placówce pocztowej P...." umożliwia podmiotowi świadczącemu profesjonalną pomoc prawną ustalenie daty, w której nastąpić ma upływ 14-dniowego terminu z art. 73 § 1 p.p.s.a. Trzeba bowiem pamiętać, że ustanowienie pełnomocnika w sprawie ma na celu ochronę strony przed skutkami nieznajomości prawa.
Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że pełnomocnik skarżącej miała realną możliwość terminowego wykonania czynności procesowej, a jej zaniedbania obciążają stronę, zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w stanie niniejszej sprawy nie było podstaw do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, gdyż nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekła jak w sentencji postanowienia.