Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 października 2017 r. sygn. II SA/Wr 475/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia na wniosek Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] we W. terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej przez ww. Wspólnotę skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia.
Rozstrzygnięcie to zostało wydane w następujących okolicznościach sprawy.
Postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. (sygn. II SA/Wr 475/17), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] we W. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia z powodu nieuiszczenia przez stronę skarżącą wpisu sądowego od skargi, stosownie do art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), dalej: p.p.s.a.
Pismem z dnia 27 września 2017 r. Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] we W. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wskazując, że nieuiszczenie wymaganego wpisu wynikło ze zbiegu okoliczności i mało czytelnego oznakowania przez organy administracyjne ich orzeczeń w toczących się równolegle sprawach poddanych kontroli sądowej. Wspólnota była stroną postępowania prowadzonego przed WSA we Wrocławiu ze skargi na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] (sygn. II SA/Wr 475/17), jak i ze skargi na postanowienie tego organu z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] (sygn. II SA/Wr 191/17). Doręczone postanowienie nr [...] dotyczyło nałożenia grzywny na Wspólnotę [...] i zostało zaskarżone do sądu administracyjnego przez Wspólnotę [...], gdyż Wspólnota ta była przekonana, że w postępowaniu dotyczącym postanowienia nr [...] omyłkowo została pominięta.
W ww. sprawie przed WSA we Wrocławiu toczyło się postępowanie zakończone postanowieniem z dnia 20 czerwca 2017 r. doręczonym stronie w dniu 3 lipca 2017 r. Postanowieniem tym skarga Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] we W. została odrzucona ze względu na uznanie, że Wspólnota nie była stroną tego postępowania. W związku z tym, że Wspólnota uiściła już wpis sądowy w związku z postępowaniem prowadzonym pod sygn. akt II SA/Wr 191/17, zarządca nieruchomości działający w imieniu Wspólnoty [...], zaskarżając postanowienie nr [...], omyłkowo uznał, że chodzi o już dokonany wpis 100 zł i że wezwanie Sądu dotyczy tej samej skargi.
Odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca Wspólnota nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, w niniejszej sprawie nie wystąpił ani zbieg okoliczności ani mało czytelne oznakowanie przez organy administracyjne wydawanych orzeczeń, które mogłoby stanowić przeszkodę do terminowego uiszczenia żądanej kwoty. Sąd wyjaśnił, że Wspólnota została wezwana do uiszczenia opłaty zarządzeniem z dnia 13 lipca 2017 r., a zatem już po powzięciu wiadomości, że skarżąca nie ma legitymacji czynnej do zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] i że zostanie jej zwrócony wpis. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie.
Taka sytuacja – zdaniem Sądu I instancji - nie zaistniała jednakże w niniejszej sprawie, albowiem omyłkowe uznanie, że wezwanie dotyczyło już dokonanego wpisu w kwocie 100 zł świadczy o nienależytej staranności Wspólnoty w dbaniu o własne interesy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] we W. zarzuciła Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez błędne przedstawienie stanu faktycznego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, co potwierdza złożoność sprawy i uprawdopodabnia okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu przez stronę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy strony w uchybieniu terminowi. Przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji przyjął, że tak formułowanego warunku nie spełniały działania Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] we W. dotyczące usunięcia braku formalnego skargi związanego z nieuiszczeniem należnego wpisu sądowego, niemniej Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska tego nie podziela.
Ocena ta jest spowodowana uznaniem, że szczególny kontekst sprawy wynikający z zaskarżenia przez skarżącą Wspólnotę Mieszkaniową przy ul. [...] we Wrocławiu dwu analogicznych rozstrzygnięć wydanych przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia, łączący się z nałożeniem na stronę skarżącą podobnych obowiązków procesowych mógł uzasadniać przekonanie strony o zastosowaniu się już do wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie prowadzonej pod sygn. II SA/Wr 475/17. To przekonanie obarczone było niewątpliwie wadliwością, której zresztą Wspólnota w zażaleniu nie podważa, niemniej za trafne należy uznać wskazanie, że zbieg obu postępowań sądowych powinien zostać właściwie oceniony jako dopuszczalna z punktu widzenia art. 86 § 1 p.p.s.a. przeszkoda mogąca uniemożliwiać terminowe uiszczenie przez Wspólnotę należnego wpisu od skargi na postanowienie nr [...].
Ocena, czy przekonanie strony biorącej udział w postępowaniu, że kierowane do niej wezwanie dotyczy już uiszczonego wpisu świadczy o nienależytej staranności strony w dbaniu o własne interesy nie może być formułowana w oderwaniu od konkretnych okoliczności danej sprawy, które wpływają na ustalenie przyczyn popełnionego przez stronę błędu. Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje pogląd, iż należyta staranność jakiej oczekiwać należy od strony nakazuje co do zasady wymagać, by skutki niezastosowania się do jednoznacznego w swojej treści wezwania przewodniczącego wydziału, o którym mowa w art. 220 § 2 i 3 p.p.s.a., obciążały stronę, prowadząc do odrzucenia skargi obarczonej brakiem fiskalnym. Wymaganie powyższe limituje jednakże przekonanie, że wpływ na uznanie, iż niedochowanie terminu do dokonania wskazywanej czynności procesowej było zawinione, ma ustalenie, że czynnościom podejmowanym przez sąd w tej samej sprawie nie można przypisać podobnego błędu, którego dotyczyło sankcjonowane zachowanie strony postępowania.
W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny, zrównując deklarowaną przyczynę nieuiszczenia przez Wspólnotę wpisu z działaniem niestarannym, przy rozróżnianiu przedmiotu postępowań prowadzonych w sprawach II SA/Wr 191/17 i II SA/Wr 475/17 dopuścił się tymczasem błędu, który zachowując to samo kryterium oceny zawinienia, należałoby potraktować jako ustalenie i przedstawienie stanu sprawy objętej rozstrzygnięciem w sposób niestaranny, albowiem nieodpowiadający obiektywnemu stanowi rzeczy. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza akt spraw prowadzonych pod sygnaturami II SA/Wr 191/17 oraz II SA/Wr 475/17 dowodzi trafności zarzutu strony, że zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu I instancji opiera się na błędnym ustaleniu przez ten Sąd, iż z akt sprawy II SA/Wr 191/17 wynika, że skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa wniosła w dniu 16 lutego 2017 r. skargę na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia grzywny w celu przymuszenia, zaś wpis od tej skargi został uiszczony w dniu 18 maja 2017 r. w związku z zarządzeniem z dnia 8 maja 2017 r. (s. 3 uzasadnienia).
Jak poprawnie wskazała bowiem strona w zażaleniu, skarga złożona w postępowaniu prowadzonym pod sygn. II SA/Wr 191/17 nie odnosiła się do postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], ale do postanowienia z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]. Powyższa omyłka dotycząca rozróżnienia obu spraw (II SA/Wr 191/17 oraz II SA/Wr 475/17), której dopuścił się Sąd rozpoznający wniosek strony o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, pozostaje w łączności z kwestią przyczyn niezastosowania się przez stronę do zarządzenia z dnia 13 lipca 2017 r., co może wskazywać na złożoność rozpatrywanej sprawy, wpływającą na możliwość jej mylnego interpretowania także w tym aspekcie, który odnosi się do zachowania przez stronę wymogów formalnych skargi. Okoliczność ta przekłada się na ocenę zasadności rozpatrywanego wniosku Wspólnoty.
Niezależnie od tego, czy źródłem zauważonego błędu w działaniu Sądu oraz błędu w podjęciu wymaganej czynności przez Wspólnotę po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu od skargi był "zbieg okoliczności" łączony z mało czytelnym oznakowaniem przez organy administracyjne wydawanych orzeczeń, jak postrzega to strona, czy też był raczej skutkiem braku dokładnej analizy obu spraw, szczególna postać wskazanego błędu - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – sprzeciwia się temu, by przyjąć, że przesłanka przywrócenia terminu jaką jest brak winy strony w uchybieniu terminowi w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona.
Z tych względów zasadne było uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.