Uzasadnienie
II OZ 148 / 12
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżących K. I. i I. I. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2010 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] maja 2009 r., zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K. I. i I. I. na ww. decyzję Wojewody Małopolskiego z uwagi na nieuiszczenie przez skarżących wpisu od skargi w zakreślonym w wezwaniu do uzupełnienia braku terminie 7 dni.
Pismem z dnia 1 lipca 2011 r. K. I. i I. I. złożyli wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, dokonując jednocześnie tej czynności. Wskazali, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminowi, albowiem niezachowanie terminu wynikało z przyczyn od nich niezależnych. W dniach 5 kwietnia- 8 kwietnia 2011 r. do szpitala trafił w ciężkim stanie ojciec K. I. E. F. Pomimo opieki personelu szpitala wymagał on całodziennej opieki rodziny zwłaszcza ze względu na zaburzenia w zachowaniu przejawiające się agresją wobec osób trzecich. Nadmienili, że najgorszy był drugi dzień w szpitalu (6 kwietnia 2011 r.), kiedy to E. F. szczególnie cierpiał i nie było możliwości pozostawienia go nawet na krótki czas samego. Podkreślili, że obawiali się, że w każdej chwili ojciec może umrzeć. W celu uprawdopodobnienia wskazanych we wniosku okoliczności przedłożyli dokumentację leczenia szpitalnego E. F., jak również kserokopię skróconego aktu zgonu ojca, z której wynika, że zmarł on w dniu 22 kwietnia 2011 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazał na przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oraz wyjątkowy charakter tej instytucji. Jak podkreślił Sąd, przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Przyjmuje się, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Wskazując na powyższe, Sąd uznał, że wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wskazane w nim okoliczności nie przemawiają za uznaniem braku winy skarżących w uiszczeniu wpisu sądowego od skargi w zakreślonym siedmiodniowym terminie. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że ojciec K. I. – E. F. w dniach 5- 8 kwietnia 2011 r. był hospitalizowany i w związku z jego stanem zdrowia uwaga skarżących, jak i ich działania w dużej mierze skupione były na opiece nad chorym. Jednakże w ocenie Sądu, fakt ten nie uniemożliwiał im wypełnienia obowiązku uiszczenia wpisu w terminie. W istocie skarżący, jeszcze w czasie pobytu E. F. w szpitalu, tj. w dniu 7 kwietnia 2011 r., uiścili wpis od skargi. Powyższe świadczy w sposób wyraźny, że pobyt ojca skarżącej w szpitalu nie wykluczał zdolności podejmowania przez nich działań, zwłaszcza, że czynność, do której byli obowiązani nie wymagała ich osobistego stawienia się w sądzie, banku czy też na poczcie, ze względu na możliwość dokonania przelewu internetowego (co też uczynili).
Ponadto skarżący zostali zobowiązani do uiszczenia wpisu solidarnie, zatem wystarczające było działanie jednego z nich, a nie uprawdopodobnili, że istniała potrzeba ich równoczesnej obecności przy chorym przez cały czas.
Ze wskazanych wyżej przyczyn, Sąd postanowił jak na wstępie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli K. I. i I. I., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi, który je wydał, względnie o jego zmianę poprzez orzeczenie o przywrócenie terminu do wniesienia wpisu.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślili, że nie zachowanie przez nich terminu wynikało z przyczyn od nich niezależnych i nie dających się przewidzieć, gdyż nieuiszczenie wpisu było niemożliwe przed 7 kwietnia 2011 r. z powodu niespodziewanego, gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia ojca skarżącej, jego hospitalizacji i wymogu stałego czuwania przy nim obu skarżących. Błędnie natomiast odczytując wezwanie pozostawali aż do chwili doręczenia im postanowienia o odrzuceniu skargi w przekonaniu, że wpłata nastąpiła z zachowaniem terminu. Następnie skarżący wskazali na chorobę E. F. (rak mózgu), jego ataki agresji oraz konieczność całodobowej opieki w dniach 5 i 6 kwietnia oraz pogarszający się jego stan. Jak podkreślili konieczność sprawowania opieki nad ojcem skarżącej wyłączała normalną egzystencję skarżących w tym okresie, spokojne myślenie, logiczne rozumowanie, planowanie i wykonywanie nawet zwykłych, codziennych obowiązków oraz to, że całą uwagę w tym czasie koncentrowali na osobie bliskiej.
Nadto pozostawali w przekonaniu, że termin wpłaty upływał w dniu 7 kwietnia 2011 r. Nie mieli również osoby godnej zaufania, której mogliby powierzyć sprawę uiszczenia wpisu od skargi, zaś załączona do wniosku dokumentacja medyczna uprawdopodobnia powyższe fakty w sposób wystarczający.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazania wymagało, iż przepisy art. 86 i art. 87 p.p.s.a. uzależniają przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, którym strona uchybiła, od uprawdopodobnienia przez tę stronę okoliczności wyłączających brak winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, iż na stronie, która uchybiła terminowi do dokonania określonej czynności, wnoszącej o przywrócenie terminu, spoczywa obowiązek takiego udokumentowania lub wskazania okoliczności, aby uprawdopodobniła ona, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, tj. przytoczyła twierdzenia i wskazała na takie okoliczności sprawy, z których wynika przekonanie o prawdziwości jej twierdzeń. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ukształtował się pogląd, iż brak winy, o którym mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., zachodzi tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami terminu.
Wskazując na powyższe, zauważyć trzeba, iż składając wniosek o przywrócenie terminu, skarżący wskazali na pogarszający się stan zdrowia ojca skarżącej, posiadane przez niego liczne choroby i schorzenia, jego hospitalizację, konieczność ciągłej opieki nad nim, agresywną postawę wobec otoczenia oraz niemożność pozostawienia go nawet na chwilę, a także konieczność opieki nad trójką małoletnich dzieci. Co prawda w treści samego wniosku, skarżący jako dowód na poparcie tych twierdzeń wskazali m.in. na zeznania lekarza dr n. med. K. M. i pielęgniarki A. U., których w aktach sprawy jednak brak, to podstawowa dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu przez skarżących pozostaje załączona do wniosku Karta leczenia szpitalnego. Wynika z niej istotnie, że przebywając w szpitalu w dniach 5 do 8 kwietnia 2011 r. E. F. prócz licznych chorób z którymi się zmagał, był "przy przyjęciu (...) zorientowany co do własnej osoby, nielogiczny, z zaburzeniami zachowania (...) Uzyskanie pełnej współpracy z chorym odnośnie diety niemożliwe (...). Wymaga stałej opieki osób drugich", co uprawdopodobniało brak jego samodzielności i konieczności sprawowania opieki nad nim.
Podkreślić trzeba, iż brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowani nie byli w stanie pokonać przeszkody (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 październik a 2011 r. sygn. akt I OZ 776/11, LEX nr 965949), a takie cechy spełniała opisana we wniosku o przywrócenie terminu sytuacja. Ciężka choroba osoby najbliżej, związana z tym potrzeba hospitalizacji i ciągłej opieki nad nią, przy tym niemożność posłużenia się do terminowego zachowania czynności osobami trzecimi, także konieczność spełniania codziennych czynności jak opieka nad małoletnimi dziećmi jest sytuacją, która uprawdopodabnia w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie brak winy w uchybieniu terminu. Istotny przy tym pozostaje również krótki- jednodniowy okres uchybienia temu terminowi oraz fakt przedstawienia stosownej dokumentacji medycznej uprawdopodabniającej ww. brak winy w ich zachowaniu.
Nie można było również podzielić twierdzeń Sądu, że pobyt w szpitalu ojca skarżącej nie wykluczał działania któregokolwiek ze skarżących, w tym możliwości dokonania wpłaty w formie przelewu internetowego. Po pierwsze, uwzględnić trzeba było specyfikę sytuacji hospitalizacji członka najbliżej rodziny, cierpiącego na wiele schorzeń w tym onkologicznych, które jak podkreślali sami skarżący powodowały u nich strach przed śmiercią chorego. Po drugie, uznać należało, iż pełne wykazanie ww. kwestii, czego zdaje się żądać Sąd pierwszej instancji, wymagałoby przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w tym zakresie, a żądanie czego z punktu widzenia art. 87 § 2 p.p.s.a. jest nieuprawnione. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uprawdopodobnienie stanowi ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt II FZ 585/11, niepubl.).
W związku z powyższym, uznając że brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu został przez skarżących w okolicznościach niniejszej sprawy uprawdopodobniony i podzielając podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia ar. 86 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oraz z art. 86 § tej ustawy postanowił jak w sentencji.