Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 460/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu W. K. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek obejmował prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W złożonych oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca podał, że nie pozostaje i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego dochodu, majątku ani oszczędności. Załączył postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 1 lipca 2015r., postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2015 r. oraz postanowienie WSA z dnia 29 grudnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 23/15, którym przyznano skarżącemu prawo pomocy przez ustanowienie adwokata.
Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 258 § 4 w zw. z § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień z zakresu prawa pomocy może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd. Zdaniem Sądu przypadek taki zachodzi w niniejszej sprawie - skarżący złożył w niniejszej sprawie kolejny, trzeci wniosek o przyznanie prawa pomocy i istnieje konieczność jak najszybszego rozpoznania tego wniosku, a ponadto skarżący powołuje się na postanowienie WSA w Gdańsku w sprawie o ww. sygnaturze akt, którego nie wydawał referendarz sądowy.
Uzasadniając odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd wskazał, że skarżącemu odmówiono już w niniejszej sprawie przyznania prawa pomocy dwukrotnie - postanowieniem z dnia 14 października 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 września 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 września 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy (wniosek dotyczył zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata). W postanowieniu z dnia 17 listopada 2015 r. NSA stwierdził, że istotna jest okoliczność, że skarżącemu odmówiono już prawomocnie w niniejszej sprawie prawa pomocy, wobec czego zastosowanie miał będzie art. 165 p.p.s.a., umożliwiający uchylenie lub zmianę postanowienia w przypadku zmiany okoliczności sprawy. NSA stwierdził, że zmiana okoliczności sprawy nie nastąpiła.
W ocenie Sądu skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, by od czasu wydania wcześniejszych postanowień o odmowie przyznania mu prawa pomocy jego sytuacja się pogorszyła. Nie świadczy o takim fakcie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia 1 lipca 2015 r., przedłożone wraz z obecnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - postanowienie to istniało już w czasie rozpoznawania poprzedniego wniosku skarżącego przez sądy obu instancji, a ponadto do poprzedniego wniosku – z dnia 29 lipca 2015 r. - skarżący przedłożył podobne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego - z dnia 18 czerwca 2014 r. O zmianie okoliczności sprawy nie świadczy też przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata postanowieniem WSA w Gdańsku z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt III SAB/Gd 23/15, wydanym po uchyleniu wcześniejszego postanowienia tego Sądu postanowieniem NSA z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II OZ 1161/15, albowiem stanowisko NSA wyrażone w tym postanowieniu nie stanowi "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. W niniejszej sprawie deklarowana przez skarżącego bardzo zła sytuacja finansowa i deklarowany brak jakichkolwiek dochodów nie przeszkodziły mu najpierw – po odmowie zwolnienia od kosztów - w ustanowieniu pełnomocnika z wyboru i uiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej, a następnie - po kolejnej odmowie przyznania mu prawa pomocy (w zakresie całkowitym) - w uiszczeniu w dniu 16 grudnia 2015 r. wpisu w wysokości 300 zł. Skarżący nadal, w obecnie złożonym wniosku, powołuje się na brak jakiegokolwiek majątku i dochodów. Zdaniem Sądu skarżący jedynie deklaruje formalnie brak jakiegokolwiek majątku i dochodów, a w rzeczywistości uchyla się od podania rzeczywistych i prawdziwych danych w tym zakresie. Fakt, że skarżący uiścił wpis w kwocie 300 zł może wręcz wskazywać na polepszenie jego sytuacji finansowej.
Zażaleniem W. K. zaskarżył powyższe postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Biorąc pod uwagę, że w przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazać należy, że prawomocne postanowienie Sądu I instancji w zakresie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. Ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nadal ciąży na wnioskodawcy.
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, iż nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności faktycznych sprawy, która uzasadniałaby zmianę wcześniej wydanego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Skarżący powołał się bowiem w istocie na te same okoliczności, jak w poprzednio składanym wniosku. Fakt wydania w stosunku do skarżącego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego był już oceniany w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy, zakończonym postanowieniem NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1115/15, którym to oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu I instancji z dnia 21 września 2015 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Przyznanie natomiast skarżącemu prawa pomocy przez sąd administracyjny w innej niż przedmiotowa sprawie, nie stanowi zmiany okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. Podnoszone zatem przez skarżącego w przedmiotowym wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności były już rozważane, co bez wskazania istotnych zmian w jego sytuacji finansowej nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia.
Z przytoczonych powyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.