Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 października 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 465/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy R. A., zw. dalej skarżącym lub stroną, w sprawie z jego skargi na postanowienie K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 16 marca 2015 r. w przedmiocie kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył sprzeciw.
Rozpatrując sprawę Sąd I instancji wskazał, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 2000 zł. Oceniając sytuację finansową strony skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, z analizy dokumentów wynika, że skarżący w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości 2745,15 zł – PIT-37 oraz zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36L uzyskał dochód 48.176,13 zł. Skarżący w dalszym ciągu kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, choć jak twierdzi nie przynosi ona dochodu.
Sąd podkreślił, że mimo argumentacji skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zawiesił swoją działalność lub złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Zdaniem Sądu I instancji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona w takiej sytuacji ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi.
Nadto, zdaniem Sądu, przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu.
Sąd podkreślił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem hali produkcyjnej. Co prawda pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że nieruchomość obciążona jest hipotekami umownymi, to jednak posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadając bowiem nieruchomość, skarżący mógłby rozporządzać nią w sposób przynoszący mu dochody. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie wskazując, że co prawda skarżący posiada nieruchomość, z tytułu której osiąga miesięczny dochód w wysokości ok. 4000 zł miesięcznie, jednak kwota ta jest w całości przekazywana na poczet roszczeń egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji nie ma podstaw do przyjęcia, że wykazany w zeznaniach podatkowych dochód jest rzeczywistym dochodem skarżącego. Skarżący wskazał, że stanowiąca jego własność nieruchomość jest obciążona hipotekami, a ponadto jest zajęta w ramach prowadzonych przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych, a zatem w konsekwencji skarżący nie ma możliwości dysponowania nieruchomością, poza jej wynajmem bądź dzierżawą.
Nadto skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji jakoby skarżący nie wykazał, iż zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą i przedłożył wydruk z CIDG, z którego wynika, że zawiesił on działalność w dniu 30 stycznia 2015 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione na wezwanie Sądu I instancji za niewiarygodne, co wyklucza skorzystanie z prawa pomocy. Aby sąd administracyjny mógł przyznać stronie prawo pomocy, musi dysponować rzetelnymi danymi dowodzącymi, że ubiegający się o pomoc rzeczywiście sam nie jest w stanie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego uzyskać, a ciężar dowodu spoczywa po stronie wnioskodawcy.
Wskazać należy, że z zeznań Pani M. D. (k. 49 akt administracyjnych) wynika, że łączą ją ze skarżącym stosunki intymne, jak również że była ona pracownikiem zatrudnionym na stanowisku sekretarki w firmie o nazwie H. przy ul. U.... w S. K. Oświadczenie to zostało zaprotokołowane dnia 26 marca 2014 r., co oznacza, że osoba ta była zatrudniona w firmie od marca 2013 r. W tym samym protokole wskazała ona, że swoją firmę o nazwie M. M. D. założyła 18 listopada 2013 r. i w tym samym dniu (umowa z dnia 19 listopada 2013 r.) zawarła umowę dzierżawy hali produkcyjnej będącej własnością skarżącego.
Nadto, potwierdziła, że w 2013 r. nabyła od skarżącego samochód VW Passat, docinarkę i dwa okapy. Wskazała, że zatrudnia skarżącego na umowę zlecenie, w ramach której skarżący wykonuje usługi projektowe, w ramach czego ma kontakt z klientami. Jednocześnie wskazać trzeba, że z ww. zeznań wynika, iż skarżący w sposób ciągły i nieograniczony korzystał z hali produkcyjnej i znajdujących się w niej maszyn w celach zarobkowych. Taki stan rzeczy wskazuje, iż wnioskodawca wyzbył się majątku, który mógłby przeznaczyć m.in. na pokrycie kosztów postępowania, nie zasługuje zatem na pomoc ze strony Skarbu Państwa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Podkreślenia wymaga również, że stan sprawy nie daje podstaw do oceny, jakie wydatki ponosi skarżący, gdyż nie przedstawiono na tę okoliczność żadnych dowodów, a skarżący wskazując wydatki nie wymienił kosztów związanych z usługami świadczonymi przez profesjonalnego pełnomocnika.
Jak już wyjaśniono skarżącemu na wstępie, Sąd tylko w przypadku posiadania pełnej rzetelnej, wiarygodnej informacji o sytuacji materialnej wnioskodawcy może mu przyznać prawo pomocy. W ocenie Sądu, skarżący takich informacji nie przedstawił, co wyklucza uwzględnienie jego wniosku.
Z tych względów, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.