Postanowienie NSA z 17 lutego 2016 r., II OZ 151/16

Wydany

17 lutego 2016 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 1586/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2015 r. odmawiającego D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; oraz o odmowie D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata

Skład

Sędzia NSA Paweł Miładowski przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pkt 1 – odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2015 r., którym odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; w pkt 2 – odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W uzasadnieniu Sąd I instancji, przedstawiając stan faktyczny sprawy, wskazał to jak skarżący D. W. i M. W. wykazywali swoją sytuację materialną w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy, która była podstawą do wydania przez Sąd I instancji postanowienia z dnia 13 stycznia 2015 r. o odmowie przyznania D. W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OZ 241/15, ww. postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy stało się prawomocne. Ponieważ aktualnie rozpatrywany wniosek poza zwolnieniem od kosztów dotyczył także ustanowienia adwokata z urzędu, Sąd I instancji potraktował ten wniosek w części dotyczącej zwolnienia od kosztów jako wniosek o zmianę ww. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W części ustanowienia adwokata z urzędu, Sąd I instancji rozpoznał zaś wniosek na zasadach ogólnych.

Odnośnie ponownie zawnioskowanego zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd dokonał porównania sytuacji materialnej wnioskodawców, tj. czy od czasu wydania postanowienia z dnia 13 stycznia 2015 r. nastąpiła taka zmiana sytuacji finansowej wnioskodawców, która umożliwiłaby na zmianę ww. postanowienia, tj. przez przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawcy nie wykazali, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana ich sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 13 stycznia 2015 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości ponoszenia kosztów postępowania w zakresie obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Sąd wskazał, że w tym zakresie miesięczne dochody wnioskodawców nieznacznie wzrosły (2839 zł; poprzednio wykazywano 2781,05 zł); inny stan majątkowy nie uległ zmianie. Natomiast dodatkowo wskazali na koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia ok. 800 zł miesięcznie (w zależności od stanu zdrowia) i koszty prowadzenia postępowań administracyjnych w wysokości 1000 zł. Ponadto wnioskodawcy w dalszym ciągu nie podali miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem (zakup żywności, odzieży), jak również nie wskazali szczegółowo i nie udokumentowali stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu w którym mieszkają, co czyni ich oświadczenia mało wiarygodne (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2015 r., II OZ 241/15). Dodatkowo nie wyjaśnili kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z dziećmi, tj. M. W. i J. W., a co więcej ich oświadczenia w tym zakresie są sprzeczne co dodatkowo wniosek czyni niewiarygodnym. Dlatego w ocenie Sądu tak wątpliwie przedstawiona sytuacja finansowa wnioskodawców nie wpływa na zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 stycznia 2015 r., a sam fakt prowadzenia licznych postępowań administracyjnych oraz sądowych zainicjowanych przez skarżących nie jest natomiast okolicznością zwalniającą stronę od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach.

Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, powołując się na treść art. 246 § 3 p.p.s.a., Sąd wskazał, że wnioskodawcy D. W. i M. W. są już reprezentowani przez pełnomocnika z wyboru radcę prawnego J. B., któremu udzielili pełnomocnictwa 13 listopada 2015 r. do prowadzenia sprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1586/14. Wnioskodawcy korzystają zatem z fachowej pomocy radcy prawnego z wyboru, którego sami wybrali i udzielili stosownego pełnomocnictwa. Tym samym Sąd nie mógł przyznać im prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli D. W. i M. W., podnosząc, że z uwagi na ich wiek nie są w stanie opłacać spraw, choć jednocześnie wskazali, że ponosili w sprawie wydatki związane z prowadzonym postępowaniem sądowym (opłaty sądowe, koszty przejazdu oraz koszty ustanowienia pełnomocnika i sporządzenia skargi kasacyjnej).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy w zakresie o jakim mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Ponadto zaistnienie hipotezy z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych wnioskodawcy nie przywołali okoliczności pozwalających stwierdzić, że ich sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do sytuacji materialnej wnioskodawców. Kolejny formularz wniosku PPF nie zawierał bowiem, żadnych nowych okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawców. Kolejny wniosek wskazywał bowiem na podobne same dochody, jakie były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Poza tym w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy wykazali wydatki miesięczne na poziomie około 2300 zł, co w zestawieniu z ich wykazywanymi dochodami na poziomie 2839 zł oznacza, że na obecnym etapie jest ich stać na wygospodarowanie kwoty 100 zł tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Ponadto wykazywane dochody były wystarczające do ustanowienia przez wnioskodawców pełnomocnika zawodowego z wyboru, któremu udzielili pełnomocnictwa do reprezentacji w sprawie ze skargi kasacyjnej, którą ten pełnomocnik sporządził i wniósł w imieniu D. W. i M. W.. Sąd I instancji prawidłowo zatem, powołując się na treść art. 246 § 3 p.p.s.a., stwierdził, że ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru stanowi przesłankę negatywną wyłączającą przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Zaś wydatki w innych sprawach, nie mają wpływu na powyższą ocenę, ponieważ mieszczą się w wykazywanych przez wnioskodawców miesięcznych wydatkach.

Dodatkowo wskazania wymaga, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przedmiotowy wniosek jest mało wiarygodny z uwagi na nieudokumentowanie stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz brak wyjaśnień, co do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w sytuacji gdy wskazywane było, że dzieci wnioskodawców nie mają samodzielnych mieszkań i innego adresu zamieszkania niż ten w którym mieszkają wnioskodawcy. Ponadto z urzędu Sądowi wiadome jest, że dzieci wnioskodawców prowadzą swoje firmy pod adresem mieszkania skarżących, co wynika z innych spraw zawisłych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (np. postanowienie NSA z 9 grudnia 2015 r., II OZ 1250/15 i inne). Tym bardziej czyni to wątpliwym czy sytuacja materialna wnioskodawców przedstawiona we wniosku jest zgodna ze stanem rzeczywistym.

Z powyższych względów należało uznać, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2015 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż wnioskodawcy nie powołali się na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy i które wskazywałby, że w świetle deklarowanych dochodów i wydatków, zmieniły się ich możliwości płatnicze. Ponadto na podstawie art. 246 § 3 p.p.s.a. w związku z ustanowieniem przez wnioskodawców profesjonalnego pełnomocnika z wyboru brak było podstaw do przyznania im adwokata z urzędu (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2010 r., II GZ 156/10). Sami skarżący zapewnili sobie prawo dostępu do sądu na etapie postępowania międzyinstancyjnego, co pozwoliło im na terminowe wniesienie skargi kasacyjnej, która celem merytorycznego jej rozpoznania wymaga na obecnym etapie postępowania uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł i ewentualnie uzupełnienia innych braków formalnych. W tym miejscu wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, czyni żądania D. W. i M. W. pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.