Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 414/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniosek T. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tegoż Sądu z dnia 26 lutego 2015 r. oddalającego skargę T. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki.
W uzasadnieniu Sąd I instancji, wskazał na okoliczności z których wynika, że w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten został uwzględniony w zakresie ustanowienie adwokata z urzędu. Pismem z dnia 24 czerwca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacja w Lublinie poinformowała adwokata J. P. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem dla T. S.. W dniu 3 lipca 2015 r. ww. pełnomocnik stawił się w Sądzie celem zapoznania się z aktami sprawy oraz zawnioskował o przesłanie mu m.in. kopii skargi i wyroku wraz z uzasadnieniem. Zawnioskowane kopie doręczono pełnomocnikowi 11 lipca 2015 r. W dniu 24 listopada 2015 r. wyznaczony adwokat wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek uzasadnił tym, że z ww. pisma ORA wynikało, że został wyznaczony w sprawie ze skargi na ww. decyzję; zaistniały także wyjątkowe okoliczności życiowe pełnomocnika – zawieszenie wykonywania zawodu w związku z zawarciem związku małżeńskiego w dniu 29 sierpnia 2015 r., działalność pełnomocnik podjął 22 września 2015 r.; oraz uzyskanie błędnych informacji z Sądu co do faktu rozpoznania przez Sąd ww. skargi T. S.. Dopiero wnikliwa ponowna analiza akt sądowych i konsultacja ze skarżącym w dniu 20 listopada 2015 r. uświadomiła pełnomocnikowi, że w sprawie niniejszej ustanowiony został celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika to od tej daty powinien być liczony termin ustania przyczyny uchybienia terminu.
Sąd, powołując się na treść art. 87 § 1 i art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a., wskazał, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia NSA: z 24 kwietnia 2014 r., II OZ 384/14, z 5 czerwca 2014 r., II OZ 543/14; z 9 lipca 2014 r., II GZ 337/14). W ocenie Sądu, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, że bieg terminu z art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczął się dla niego z dniem 20 listopada 2015 r., termin ten biec zaczął z dniem 11 lipca 2015 r. W dniu tym bowiem pełnomocnik skarżącego otrzymał między innymi kserokopię wyroku z dnia 26 lutego 2015 r. wraz z jego uzasadnieniem. Miał więc rzeczywistą możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem jeżeli wziąć pod uwagę, że termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. w przypadku ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie może przypadać później, niż trzydzieści dni od dnia, w którym pełnomocnik skarżącego miał realną możliwość zapoznania się z aktami sprawy, Sąd stwierdził, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 10 sierpnia 2015 r. Tym samym wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, który w sprawie niniejszej został złożony w dniu 24 listopada 2015 r., Sąd uznał za spóźniony i w konsekwencji podlegający odrzuceniu na podstawie art. 88 p.p.s.a.
Zażalenie na ww. postanowienie złożył T. S. reprezentowany przez ww. pełnomocnika z urzędu, podnosząc zarzuty naruszenia art. 87 § 1, art. 86 i art. 87 w zw. z art. 177 § 1 oraz art. 87 § 1 w zw. z art. 88 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia przywołano tą samą argumentację co we wniosku o przywrócenie terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie natomiast z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku tym strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w myśl art. 87 § 2 p.p.s.a.
Rozstrzygając, czy wniosek strony został złożony w sposób prawidłowy, należy ustalić czas ustania przyczyny uchybienia terminu. Zasadne jest stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przyczyna uchybienia ustała w dniu, "w którym adwokat (radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy) miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie" (por. także B. Dauter: Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2009, s. 267-268 oraz postanowienia NSA: z 12 maja 2011 r., II GZ 243/11, z 8 czerwca 2005 r., I FZ 198/06, czy z 15 kwietnia 2005 r., II OZ 253/05, z 4 kwietnia 2012 r., I OZ 210/12). Taki pogląd w pełni odpowiada wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12, w którym orzeczono, że art. 87 § 1 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że – w sytuacji niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 177 § 1 tej ustawy, na skutek wystąpienia o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP. W tym zakresie Sąd I instancji prawidłowo zatem wskazał jak należy taki termin liczyć i to, że w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać wniesiony najpóźniej w dniu 10 sierpnia 2015 r. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził – uwzględniając dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2006 r., I FZ 198/06; z dnia 27 czerwca 2012 r., II OZ 539/12), który jest tożsamy z orzecznictwem sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN z 27 czerwca 2000 r., I CZ 62/00; z 4 marca 2005 r., II UZ 72/04) – że od otrzymania przez pełnomocnika w dniu 11 lipca 2015 r. kopii m.in. wyroku wraz z uzasadnieniem zaczął biec termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną, a więc de facto w terminie 30 dni od dnia kiedy pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy.
Oczywiście nie można wykluczać, że w takim 30-dniowym terminie zaistnieje racjonalna i nadzwyczajna przeszkoda, która uniemożliwia dokonanie określonych czynności procesowych przez pełnomocnika z urzędu, który został ustanowiony już po upływie terminu do wniesienia przez stronę skargi kasacyjnej (w tej sprawie do dnia 10 sierpnia 2015 r. pełnomocnik powinien złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną). Za takową na pewno można uznać zawieszenie przez pełnomocnika wykonywania działalności. Pełnomocnik nie ma bowiem w takim przypadku prawnych możliwości działania w imieniu mocodawcy. W takim też przypadku Okręgowa Rada Adwokacka powinna wyznaczyć nowego pełnomocnika celem zagwarantowania realizacji bez zbędnej zwłoki praw procesowych strony postępowania sądowoadministracyjnego, tj. realnej możliwości skorzystania z pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu. Tak jednak w sprawie się nie stało, a wyznaczony pełnomocnik podjął działalność związaną z wykonywanym zawodem w dniu 22 września 2015 r. kiedy już upłynął 30-dniowy termin do dokonania czynności liczony od 11 lipca 2015 r. Oznacza to, że w dniu 22 września 2015 r. ustała przyczyna uchybienia terminu, na co sam wskazywał we wniosku o przywrócenie terminu. Jednak w związku z upływem tej przyczyny pełnomocnik z urzędu nie złożył wniosku o przywrócenie terminu ani na zasadach ogólnych z art. 87 § 1 p.p.s.a. w terminie 7 dni (o tym właśnie odpowiednio przywołana w zażaleniu uchwała SN z 17 lutego 2009 r., III CZP 117/08), ani nawet w terminie 30 dni. Uczynił to dopiero po ponad dwóch miesiącach od daty podjęcia działalności związanej z wykonywaniem zawodu adwokata.
Z powyższego wywodu wynika, że wskazana powyżej zwłoka niewątpliwie świadczy o nieterminowym wniesieniu wniosku o przywrócenie terminu, co też uzasadniało zastosowanie przez Sąd I instancji art. 88 p.p.s.a. i w konsekwencji musiało prowadzić do odrzucenia takiego wniosku jako spóźnionego. Niewadliwym zatem było uznanie przez Sąd I instancji, że przedmiotowy wniosek został złożony po terminie. Rozstrzygnięcie Sąd I instancji odpowiada zatem prawu.
Odnosząc się natomiast do argumentacji pełnomocnika, że to od dnia 20 listopada 2015 r. rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, wskazania wymaga, że argumentacja pełnomocnika w tym zakresie jest co najmniej nieracjonalna. Wynika to z tego, że nie odpowiada podjętym działaniom w sprawie przez samego pełnomocnika. Jak wynika z akt sprawy już w dniu 3 lipca 2015 r. pełnomocnik dowiedział się o tym, że Sąd wydał wyrok, którym oddalił skargę T. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki. Poza tym od dnia 11 lipca 2015 r. był w posiadaniu kopii tego wyroku wraz z uzasadnieniem. Trudno zatem racjonalnie przyjąć, że profesjonalny pełnomocnik nie wiedział co powinien uczynić w sprawie, w której Sąd oddalił skargę oraz oczekiwać w tym zakresie na "jakieś" dodatkowe informacje z Sądu oraz dokonanie ponownej analizy akt i nawiązanie kontaktu ze stroną. Taka argumentacja może świadczyć bardziej o zawinionym opóźnieniu, ponieważ nie została starannie dokonana analiza akt sprawy, jak i nawiązanie kontaktu ze stroną nastąpiło po blisko pięciu miesiącach od dnia wyznaczenia pełnomocnika z urzędu.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.