Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 523/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 4 listopada 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Podano, że pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach Sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek powtórzył jedynie argumentację, jaką przedstawił we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno WSA w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego we wcześniejszych orzeczeniach, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te sądy.
Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł A. Z. zarzucając mu naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej Ppsa).
Sąd I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r., WSA w Olsztynie odrzucił skargę, podnosząc w uzasadnieniu, iż skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania do uiszczenia wpisu oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku, nie uiścił wpisu i mimo prawomocnego postanowienia o odmowie zwolnienia go od kosztów sądowych, złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (nadany 4 listopada 2013 r.), nie zgadzając się z dotychczasowymi rozstrzygnięciami wydanymi w tym zakresie. Okoliczność ta uzasadnia, w ocenie tegoż sądu, odrzucenie skargi. Sąd wojewódzki wskazał jednak, iż kolejny wniosek skarżącego z dnia 4 listopada 2013 r. zostanie rozpoznany odrębnie.
W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu przedmiotowego postanowienia, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - wniosek z dnia 24 lutego 2014 r. (data nadania) o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie wskazanego imiennie adwokata (k. 210-211), rozszerzając tym samym zakres wniosku z dnia 4 listopada 2013 r. Jednocześnie, odnosząc się do aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej skarżący powtórzył w istocie treść tego wniosku.
Uzasadniając podjęte uprzednio rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy sąd I instancji stwierdził, że skarżący uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która nie prowadzi jednak z nim gospodarstwa domowego. Skarżący nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości.
Podzielając przedstawione stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II OZ 777/13 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.
Wskazując na powyższe sąd I instancji podkreślił, że ponowny wniosek skarżącego mógłby być rozpatrzony pozytywnie, gdyby zmieniła się sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy. Tymczasem skarżący zmienił jedynie zakres swojego wniosku, w stosunku do poprzedniego wniosku modyfikując go jedynie co do zakresu wnioskowanej pomocy prawnej, jednakże poza tym nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości finansowych i majątkowych strony. Wnioskodawca nadal nie przedstawił w sposób klarowny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. W dalszym ciągu natomiast powtarza te same formuły.
W ocenie sądu I instancji wnioskujący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Tak więc to z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Udzielane bowiem przez skarżącego wyjaśnienia i przedstawiane dowody nadal nie w pełni obrazują rzeczywistą sytuację materialną skarżącego. Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to – zdaniem sądu I instancji - jego wniosek nie mógł być uwzględniony.
Zażaleniem A. Z. zaskarżył ww. postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia, tj.: art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z art. 78 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja RP (Dz. U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.), art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 243 § 1 Ppsa, art. 246 § 1 pkt 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 Ppsa, art. 245 § 3 i art. 255 Ppsa, art. 141 § 4 w zw. z art. 255 Ppsa, "art. 183 § 1 pkt 5" w zw. z art. 255 Ppsa i domagał się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Art. 246 § 1 Ppsa - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa).
Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, Niedostarczenie zatem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
Należy zgodzić się z twierdzeniem sądu I instancji, że kolejny złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy mógłby zostać uwzględniony w sytuacji zmiany sytuacji finansowej wnioskodawcy. Strona w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy (wniosek PPF z dnia 19 marca 2014 r. – data wpływu do WSA w Olsztynie) zmieniła natomiast jedynie zakres swojego wniosku - do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, jednakże poza tym nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości finansowych i majątkowych strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że strona nie wykazała w sposób pełny swojej sytuacji finansowej i materialnej, co powinna była przedstawić, aby uzyskać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony.
Skarżący nie dopełnił obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazać należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z powyżej przedstawionych przyczyn niemożliwym było ustalenie, czy sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Stwierdzić należy zatem, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.
Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.