Postanowienie NSA z 15 stycznia 2016 r., II OZ 16/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2489/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2489/14 w przedmiocie prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W. i J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia złożenia wniosku o uzupełnienie postanowienia z uchybieniem terminu postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak

Uzasadnienie

Postanowieniem z 30 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.W. i M.W. (dalej jako "skarżący") zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2015 r., którym odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.W., M.W. i J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia złożenia wniosku o uzupełnienie postanowienia z uchybieniem terminu.

Sąd I instancji wyjaśnił, że 29 września 2015 r. skarżący ponownie wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd I instancji potraktował nadesłany formularz jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 4 lutego 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy. Z aktualnie nadesłanego formularza PPF wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, nie mają domu, mieszkania, są współwłaścicielami działki nr [...] w N.D. o łącznej powierzchni 2488 m2. Skarżący podali, że w domu nie mają zimnej wody i ogrzewania. Utrzymują z się z emerytury skarżącej w wysokości 1291 zł i skarżącego w wysokości 1548 zł. Skarżący nie otrzymują alimentów i ponoszą wydatki na utrzymanie mieszkania – 500 zł, leczenie – ok. 800 zł oraz postępowania administracyjne – 1000 zł. Skarżący oświadczyli, że na wyżywienie pozostaje im kwota poniżej minimum socjalnego.

Odmawiając zmiany postanowienia z 4 lutego 2015 r. Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazali, że od wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu I instancji, w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie podali żadnych nowych okoliczności mających wpływ na sytuację finansową gospodarstwa domowego, a jedynie powielili argumentację zawartą w poprzednio złożonym wniosku. W sprawie wiadomo jedynie, jaki dochód osiągają skarżący – obecnie jest to kwota w łącznej wysokości 2810 zł miesięcznie, która wzrosła o 29 zł w porównaniu do dochodów wykazanych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że nadal nie jest możliwa ocena, czy sytuacja majątkowa skarżących uzasadnia przyznanie prawa pomocy, a tym bardziej czy nastąpiła w tym zakresie zmiana okoliczności faktycznych, uzasadniająca zmianę prawomocnego postanowienia z 4 lutego 2015 r. Skarżący w dalszym ciągu nie wyjaśnili, gdzie zamieszkują i jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania bądź domu, w którym przebywają, nie wskazali szczegółowo i nie udokumentowali stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny, w tym lokalu mieszkalnego, w którym obecnie przebywają, nie wskazali, czy otrzymują pomoc od innych osób lub instytucji. Za niewiarygodne Sąd I instancji uznał oświadczenie skarżących odnośnie samodzielnego prowadzenia przez nich gospodarstwa domowego, ponieważ ich dzieci – M.W. i J.W. w skardze do Sądu, podali taki sam adres zamieszkania, jak rodzice, a dodatkowo pod tym adresem zarejestrowali działalność gospodarczą.

Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Wnieśli o uchylenie i zmianę postanowienia, wskazując, że postanowienie jest nieważne, rażąco narusza prawo i pozbawia skarżących prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykluczała możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).

Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, Komentarz do art. 170, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 452-453). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżących zawartej poprzednio wydanym w sprawie prawomocnym postanowieniu.

Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Rozpoznając obecnie złożony wniosek Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę dotychczasowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Jednocześnie Sąd I instancji ponownie przedstawił szczegółową analizę oświadczeń skarżących oraz nieścisłości wynikających ze składanych w sprawie wniosków. Sąd I instancji trafnie przyjął, że brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z 4 lutego 2015 r. w przedmiocie prawa pomocy.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.