Uzasadnienie
W dniu 20 września 2004 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na formularzu urzędowym wniosek P. K. o przyznanie prawa pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A. K. oraz z trójką małoletnich dzieci. Skarżący jest właścicielem kamienicy o pow. ok. 360 m2 i z tytułu najmu uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 3 340 zł brutto. A. K. pozostaje na utrzymaniu męża. Skarżący poza w/w kamienicą posiada mieszkanie o pow. 62 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3 ha 10a. Na uzasadnienie złożonego wniosku P. K. podał, iż zdeklarowany dochód pomniejszony jest o 19% podatku dochodowego, podatku od nieruchomości w wysokości 250 zł miesięcznie, bieżące koszty konserwacji budynku, ubezpieczenia, a także przez dopłaty do zużycia wody przez lokatorów.
W wyniku rozpoznania wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 23 września 2004 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw wskutek czego utraciło ono swoją moc.
W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 21 grudnia 2004 r. odmówił przyznania P. K. przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie Sąd zażądał odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony a nadto zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego. Skarżący złożył tylko kserokopię własnego indywidualnego zeznania podatkowego oraz nakazy płatnicze podatku opłacanego od nieruchomości rolnej. Nie wykonał on więc w całości nałożonego obowiązku i tym samym Sąd uznał, iż nie wykazał w nie budzący wątpliwości sposób okoliczności podniesionych w złożonym oświadczeniu w tym faktu pozostawania żony na jego wyłącznym utrzymaniu i braku dochodu z gospodarstwa rolnego. W niezgodności także pozostaje jego miesięczny dochód brutto w wysokości 3 430 zł z treścią złożonego zeznania podatkowego za rok 2003, w którym wykazał przychód za cały rok w kwocie 26 370,90.
Sąd wskazał również, iż posiadanie nieruchomości rolnej w przypadku braku jakiegokolwiek uzyskiwanego z niej dochodu jest zachowaniem wysoko nieracjonalnym. Nieruchomość ta ma bowiem określoną wartość i skarżący mógłby ją zbyć uzyskując w ten sposób środki na zaspokojenie potrzeb rodziny czy też opłacenie kosztów sądowych. Ze złożonych do akt sprawy dokumentów wynika również, że rodzina skarżącego korzysta ze środków pomocy społecznej przyznanych przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Inowłodziu i jest to wymierny dochód w skali miesiąca.
W ocenie Sądu, sytuacja materialna rodziny skarżącego nie odbiega od przeciętnej innych kilkuosobowych rodzin a opłacenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie nie spowoduje istotnego uszczerbku w budżecie rodziny skarżącego.
W dniu 18 stycznia 2005 r. P. K. złożył na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmawiającego przyznania prawa pomocy zażalenie. Skarżący nie zgodził się, iż koszty postępowania procesowego nie wpłyną bez uszczerbku na utrzymanie jego i rodziny. Żona jego A. K. nie posiada żadnych dochodów a na stosowne zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, czeka się dłużej niż 7 dni. Z nieruchomości rolnej skarżący nie osiąga żadnego dochodu. Sugestia natomiast Sądu, iż powinien sprzedać posiadaną ziemię w celu opłacenia kosztów sądowych spowodowałoby tylko całkowite zubożenia jego rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Sytuacja taka wydaje się nie mieć miejsce w przypadku skarżącego, który zadeklarował dochód w wysokości 3 340 zł brutto miesięcznie nadto korzysta także ze środków z opieki społecznej.
Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków strona skarżąca, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia procesu sądowego i poczynić stosowne oszczędności.
Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy. Przemawiając za tym dodatkowo nieścisłości między oświadczeniem skarżącego a złożoną dokumentacją oraz nie złożenie wszystkich dokumentów żądanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym, który w niniejszej sprawie jest znaczny. Skarżący posiada bowiem kamienicę o pow. 360 m2, mieszkanie o pow. 62 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3 ha 10a z której mógłby uzyskiwać dochody.
W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi słusznie odmówił P. K. przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 z związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.