Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej strona skarżąca wskazała, że koszt usługi polegającej na sporządzeniu skargi kasacyjnej wynosi od 1.500 zł do 3.000 zł, natomiast [...] nie posiada takiej kwoty, która stanowi jej dwuletni budżet. Wnioskodawca podał, że aktualny stan konta bankowego wynosi 783,50 zł. Strata finansowa za rok 2016 wyniosła 5.197 zł, zaś od początku działalności wynosi ona 36.005,93 zł (wg bilansu za 2016 r.). Nie posiada również kapitału zakładowego ani jakiegokolwiek majątku, jak również środków trwałych. W piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. [...] podało, że utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich. Budżet na bieżący rok wynosi teoretycznie 1.129 zł, natomiast w ubiegłym roku wpływy z tytułu składek wyniosły 1.465,20 zł. Aktualny stan konta wynosi 18,50 zł, a zobowiązania przekraczają dwudziestoletni budżet.
Odmawiając przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżące [...] nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Nie jest wystarczającym twierdzenie, że nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków. [...] powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki np. w formie składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie. Z uwagi na to, że skarżące [...] nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Ze znanych Sądowi z urzędu innych spraw rozpoznawanych z udziałem skarżącego [...] wiadomym jest, że składka w identycznej wysokości obowiązywała już w 2012 r., zatem od co najmniej sześciu lat w tej samej, symbolicznej wysokości (miesięcznie 5 zł lub rocznie 50 zł, przy liczbie 25 członków zwyczajnych i 2 członkach wspierających).
Sąd miał również na uwadze, że [...] wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Wnioskodawca wskazując jednak takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Cele statutowe [...], powinny być skorelowane z wysokością środków, jakie jest w stanie uzyskać na ich realizację. Z faktu, że [...] pobiera niskie składki członkowskie, nie można wywodzić, że wniosek o ustanowienie adwokata zasługuje na uwzględnienie.
W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez stronę skarżącą, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić trzeba, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem.
Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II OZ 1166/12). Trafnie tym samym Sąd pierwszej instancji wymienił działania, jakie skarżące [...] winno było podjąć celem zwiększenia swych dochodów oraz trafnie też Sąd zauważył, iż były one wskazywane stronie skarżącej przy okazji wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy i do których konsekwentnie [...] się nie stosuje. Logicznym wydaje się być to, aby w ramach swojej aktywności strona skarżąca zadbała również o zwiększenie źródeł finansowania.
Nie można przerzucać ciężaru finansowania [...] na Państwo, a więc finansować działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje, bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego, co również słusznie eksponował Sąd pierwszej instancji.
Z powyżej wskazanych przyczyn podzielić należało stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, iż skarżące [...] nie wykazało, iż jest podmiotem, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Ocena ta nie została również podważona w rozpoznawanym zażaleniu.
Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.