Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 1684/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym T. D. i J. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując jako podstawę orzeczenia przepis art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".
Uzasadniając powyższe Sąd przypomniał, że prawo pomocy jest instytucją mogącą mieć zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych, to jest wówczas, gdy poniesienie kosztów sądowych ze środków własnych podmiotu wnioskującego o przyznanie prawa pomocy mogłoby spowodować utratę przez niego płynności finansowej i mogłoby przyczynić się do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu wnioskodawcy i jego rodziny. Sąd podkreślił także, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy.
Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom skarżących posiadane przez nich gospodarstwo rolne o pow. 22 ha, dwa samochody osobowe oraz osiągnięty z prowadzonej działalności gospodarczej (hodowla norek) dochód roczny za 2009 r. w kwocie 76 022 złotych nie dają podstaw aby uznać, iż wnioskodawcy pozostają w trudnej sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawcy nie wskazali aby na prowadzenie działalności mieli zaciągnięte kredyty, których spłata stanowiłaby dla nich problem.
Nadto Sąd wskazał, że wnioskodawcy nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu dotyczące uzupełnienia danych zawartych w formularzu - nie ujawnili wysokości uzyskanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy, nie wskazali miesięcznych kosztów utrzymania domu oraz posiadanych samochodów, utrzymania i edukacji dzieci.
Zażalenie na przedmiotowe postanowienie z dnia 3 lutego 2011 r. wnieśli skarżący T. D. i J. D., żądając jego uchylenia. Zarzucili sprzeczność dokonanych przez Sąd ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
W uzasadnieniu pisma skarżący wskazali, że nie zgadzają się ze stanowiskiem Sądu, iż ich majątek pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania ich oraz rodziny. Podnieśli, że składniki majątku jakim dysponują wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, które stanowi jedyne źródło ich dochodu, co ogranicza możliwość rozporządzania nimi w celu pozyskania środków na opłacenie kosztów sądowych. Wskazali, że prowadzone przez nich gospodarstwo nie przynosi stałego miesięcznego dochodu. Uzyskiwany dochód ma charakter okresowy i jest zależny od cyklu sprzedaży produkowanych przez skarżących skór z norek, co ma miejsce dwa razy w roku. Powyższe zdaniem skarżących ma ten skutek, że nie mają oni płynności finansowej pozwalającej im na uregulowanie opłat sądowych.
W ocenie wnioskodawców osiągany przez nich średni miesięczny dochód w kwocie 6.335 zł. na czteroosobową rodzinę (skarżący i dwoje dzieci) nie może być uznany za wysoki. Wskazali również na konieczność ponoszenia znacznych nakładów finansowych na utrzymanie gospodarstwa, mieszkania oraz eksploatację pojazdów.
Ponadto podnieśli, że zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie z dnia 7 stycznia 2011 r., podali wszystkie składniki swego majątku oraz ponoszone wydatki. Zdaniem skarżących w oparciu o te informacje Sąd mógł wydać rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, a zatem nie może odnieść zamierzonego skutku.
Przede wszystkim podnieść należy, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu dotyczące uzupełnienia informacji zawartych w formularzu PPF, a w szczególności o ponoszonych wydatkach związanych z utrzymaniem i edukacją dzieci czy utrzymaniem gospodarstwa i mieszkania. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był zmuszony dokonać oceny sytuacji majątkowej skarżących wyłącznie w oparciu o dane przedstawione w formularzu PPF, bowiem wbrew twierdzeniom skarżących wniesiony przez nich sprzeciw z dnia 7 stycznia 2011 r. nie zawierał żadnych nowych informacji, a jedynie powielał te, które uprzednio przedstawione zostały w formularzu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek skarżących w przedmiocie przyznania prawa pomocy w oparciu o posiadane dane prawidłowo określił sytuację majątkową skarżących i zasadnie doszedł do przekonania, że brak jest podstaw, aby zwolnić skarżących z obowiązku uiszczenia kosztów postępowania. Z przedłożonych informacji wynika bowiem, że skarżący osiągnęli w 2009 r. roczny dochód w kwocie 76.022 zł, co oznacza, iż ich średni miesięczny dochód kształtował się na poziomie 6.335 zł. Wnioskodawcy wskazali ponadto następujące składniki majątku: nieruchomość rolną o powierzchni 22 ha, mieszkanie o powierzchni 70 m2, samochód osobowy marki Mitsubishi o wartości 85.000 zł, samochód osobowy VW Polo o wartości około 8.000 zł, ciągnik o wartości 16.000 zł i maszyny rolnicze o wartości 20.000 zł. Oboje są rodzicami dwójki dzieci.
Analiza powyższych danych wykazuje, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy posiadają znaczny majątek, a w szczególności nieruchomość rolną, co wyklucza możliwość zwolnienia ich od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony. Pozostałe składniki majątku skarżących oraz dochody, jakkolwiek okresowe, w żadnym przypadku nie pozwalają zaliczyć ich do osób ubogich.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżących kwestii wydatków na koszty utrzymania samochodów należy stwierdzić, że nie stanowią one kosztu utrzymania koniecznego.
W takiej sytuacji należało uznać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest prawidłowe.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., zażalenie oddalił.