Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...].Skarżąca związku z zamiarem wniesienia skargi kasacyjnej złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że miesięczny dochód skarżącej w wysokości 556 zł. uniemożliwia uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej bez uszczerbku swojego utrzymania koniecznego, a odmawiając ustanowienia adwokata w sprawie podkreślił, że skarżąca posiada stały dochód, z którego w toku postępowania mogła zgromadzić pewne środki celem pokrycia części kosztów postępowania.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez P. B. W zażaleniu podniesiono, że wyłącznym dochodem skarżącej jest renta w wysokości 556 zł, z której (biorąc pod uwagę wydatki konieczne związane ze stanem zdrowia i podeszłym wiekiem) skarżąca nie jest w stanie wygospodarować kwoty na pokrycie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest uzasadnione. W niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie zbadał wnikliwie sytuacji skarżącej. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca, będąc inwalidką I grupy, dysponuje miesięcznie niewielkim dochodem (w wysokości 556 zł.), który przeznacza na swoje codzienne utrzymanie i zakup lekarstw. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazując w uzasadnieniu
Sygn. akt II OZ 17/06 postanowienia z dnia 8 listopada 2005 r., że skarżąca z uwagi na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy stwierdził jednocześnie, że gospodarstwo rolne oraz stałe źródło dochodu umożliwiają skarżącej pokrycie części kosztów postępowania w postaci ustanowienia pełnomocnika w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji nie jest właściwe.
Sąd I instancji słusznie wskazał, że posiadanie stałego dochodu i majątku, szczególnie nieruchomości z reguły nie przemawia za zasadnością przyznawania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie można bowiem zapominać, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strony są obowiązane do ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten obliguje do poczynienia oszczędności w swoich wydatkach do granic utrzymania koniecznego celem pokrycia kosztów postępowania i racjonalnego wykorzystywania posiadanego majątku. Oznacza to, że brak środków na pokrycie kosztów postępowania nie zawsze może stanowić podstawę przyznania prawa pomocy.
Niemniej jednak powołując się na posiadanie majątku Sąd powinien rozważyć realne możliwości wykorzystania przez wnioskującego tego majątku w celu osiągnięcia dochodu z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania. O rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy nie przesądza samo posiadanie majątku, lecz możliwość jego wykorzystywania w celu osiągnięcia dochodu. Oczywiste w sprawie niniejszej jest, że skarżąca będąca inwalidką w podeszłym wieku nie jest w stanie osobiście efektywnie wykorzystać posiadanej nieruchomości rolnej, a wykazany dochód nie gwarantuje możliwości samodzielnego ustanowienia pełnomocnika w sprawie.
Jednakowoż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja finansowa i życiowa skarżącej nie została wyjaśniona w sposób nie budzący wątpliwości. Wojewódzki sąd administracyjny ma uprawnienie zwrócenia się do strony o przedstawienie dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających powołane we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. W sprawie tej Sąd nie domagał się od skarżącej złożenia żadnych dodatkowych oświadczeń, a nie ulega wątpliwości, że istotną kwestią jest wyjaśnienie, dlaczego skarżąca wydzierżawiając nieruchomość rolną nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika także, że skarżąca wymaga stałej opieki osoby trzeciej, ale mieszka samotnie. Tymczasem pod adres zamieszkania skarżącej kierowana jest również korespondencja do pełnomocnika - córki skarżącej. Zdaniem Sądu okoliczności te wymagają wyjaśnienia i w zależności od uzyskanych w tej kwestii informacji można dopiero stwierdzić, czy skarżąca jest w stanie ponieść część kosztów postępowania. Inaczej ocenić należy sytuację osoby prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe, a inaczej osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym; inne wydatki obciążają osobę zdrową, a inne osobę pozostającą pod stałą opieką. Okoliczności związane z ponoszonymi z tego tytułu wydatkami (koszty opłacenia opieki oraz leczenia), albo uzyskiwanymi dodatkowymi świadczeniami nie zostały również wyjaśnione. Bez dalszych ustaleń w zakresie sytuacji materialnej i osobistej skarżącej nie można jednoznacznie określić zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy lub ich braku.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia w oparciu o art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.