Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 27 października 2004 r., uzupełnionym następnie poprzez złożenie formularza urzędowego w dniu 29 listopada 2004 r. małżonkowie T. i R. Ł. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawcy wskazali, że ich obecna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Dodali przy tym, że ich wyłącznym źródłem dochodów jest otrzymywana przez R. Ł. renta z tytułu niezdolności do pracy w rolnictwie, w miesięcznej wysokości 45 zł. Nie posiadają majątku. Własne gospodarstwo rolne, z powodu złego stanu zdrowia, zmuszeni byli nieodpłatnie wydzierżawić. Sporadycznie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznając zawarte we wniosku dane faktyczne za niespójne i niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawców, pismem z dnia 18 listopada 2004 r. wezwał strony do uzupełnienia wniosku, zobowiązując je do:
- 1) przedstawienia umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego;
- 2) przedstawienia zaświadczenia organu gminy o powierzchni gospodarstwa rolnego i dochodzie jaki gospodarstwo to przynosi;
- 3) przedstawienia orzeczenia właściwego organu rentowego w sprawie niezdolności do pracy;
- 4) przedstawienia zaświadczenia organu pomocy społecznej o okresach i wysokości przyznanych świadczeń, a także do
- 5) złożenia oświadczenia w sprawie ubiegania się we właściwym Oddziale Regionalnym Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o wypłatę renty w pełnej wysokości.
Wykonując wezwanie, w piśmie z dnia 29 listopada 2004 r. T. i R. Ł. stwierdzili, iż żadne z nich nie może przedstawić żądanych dokumentów źródłowych z powodu złego stanu zdrowia. Do pisma dołączyli jednak wydane R. Ł. orzeczenie komisji lekarskiej terenowej jednostki organizacyjnej KRUS z dnia 13 stycznia 2003 r. o niezdolności do pracy w rolnictwie. Niezależnie od tego, udokumentowano fakturami wydatki poniesione na zakup leków w listopadzie 2004 r. na łączną kwotę 154,11 zł.
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 650/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpatrując sprzeciw skarżących, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że pomimo wezwania sądu, skarżący nie przedstawili żadnych dowodów uzasadniających ich wniosek. Brak podstawowych dla ustalenia sytuacji materialno-bytowej skarżących dokumentów źródłowych takich jak: umowa dzierżawy, zaświadczenie organu gminy o powierzchni gospodarstwa rolnego i wysokości uzyskiwanych z niego dochodów oraz zaświadczenie organu pomocy społecznej, uniemożliwia ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawców, a w rezultacie stoi na przeszkodzie w uwzględnieniu ich wniosku.
Postanowienie to T. i R. Ł. zaskarżyli zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Ponawiając argumentację zaprezentowaną we wniosku i sprzeciwie podnieśli, iż w ich ocenie żądając w toku postępowania o prawo pomocy danych o stanie majątkowym Sąd dopuścił się naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w takim zakresie następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. to na stronie ciąży obowiązek przekonującego wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych strony lub budzi wątpliwości, stosownie do art. 255 p.p.s.a. sąd ma tytuł aby wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na tę okoliczność. Zawarte w zażaleniu zarzuty dotyczące braku podstaw do występowania przez sąd z takim żądaniem i naruszeniu przez to przepisów o ochronie danych osobowych nie znajdują więc oparcia w obowiązującym prawie.
Złożony przez skarżących wniosek zawierał niespójne i niekompletne dane faktyczne. Z jednej strony skarżący oświadczyli, że nie dysponują żadnym majątkiem, w tym także gospodarstwem rolnym, z drugiej zaś twierdzili, że z tytułu ustanowienia na takim gospodarstwie dzierżawy nie uzyskują korzyści. We wniosku wskazali, że ich miesięczny dochód pochodzący w renty wypłacanej przez organ rentowy wynosi 45 zł, zaś fakturami za listopad 2004 r. udokumentowali poniesienie wydatków znacznie przekraczających trzykrotność tej kwoty. Niezależnie od tego uczestnik postępowania zażaleniowego W.B. ustosunkowując się do zarzutów zażalenia, udowodnił, że oprócz R. Ł., również jego żona T. Ł. na podstawie wyroku sądu ubezpieczeń społecznych nabyła prawo do okresowej renty inwalidzkiej od dnia 26 stycznia 2001 r., zaś okres, na jaki skarżący ustanowili dzierżawę na stanowiącym ich własność gospodarstwie rolnym wynosi 5 lat (postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Kraśniku z dnia 28 lutego 2002 r. nr KF-319/02).
Wszystkie te sprzeczności wynikające z oświadczenia stron uzasadniały wystąpienie przez Sąd z wezwaniem do przedstawienia dokumentów źródłowych. Tylko bowiem rzeczywisty, szczegółowy i pełny obraz dochodów, zależności i stosunków w jakie wstąpili skarżący mógł stanowić podstawę poddania pod rozwagę, czy w istocie nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania sądowo-administracyjnego bez uszczerbku dla swojej rodziny.
Skarżący na wszystkich etapach postępowania w przedmiocie prawa pomocy konsekwentnie odmawiali uzupełnienia i sprecyzowania istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W szczególności nie przedstawili umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego, zaświadczenia organu gminy dotyczącego powierzchni tego gospodarstwa i dochodów, jakie może ono przynieść, a także zaświadczenia z organu pomocy społecznej o wysokości i częstotliwości przyznawanych świadczeń.
Brak wiedzy co do wszystkich tych okoliczności faktycznych uniemożliwia dokonanie wszechstronnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących. Tylko taka zaś ocena dawałaby podstawy do sformułowania wniosków w zakresie dysponowania lub niedysponowania możliwościami poniesienia kosztów postępowania, a w konsekwencji pozwoliłaby rozważyć zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na względzie, należało w oparciu o art. 197 § 1 i 2 w związku z art. 184 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.