Uzasadnienie
II OZ 175 / 11
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił wniosek skarżącej E. S. o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 17 czerwca 2009 r., którym oddalono jej skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] października 2008 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że ww. wyrok został zaskarżony przez skarżącą sporządzoną osobiście skargą kasacyjną, która postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2009 r. została odrzucona.
Na postanowienie to skarżąca złożyła zażalenie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2010 r. Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, jednakże rozstrzygnięcie to uchylił Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt II OZ 227/10. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. odmówił jej przyznania prawa pomocy. Jednakże postanowieniem z dnia 21 lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny sygn. akt II OZ 726/10 ponownie uchylił skarżone postanowienie i przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia 6 września 2010 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Katowicach wyznaczyła dla strony skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata P. M. W dniu 20 października 2010 r. pełnomocnik ten złożył skargę kasacyjną od wyroku z dnia 17 czerwca 2009 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przekroczenie terminu nie wynikało z winy skarżącej, bowiem złożyła w terminie osobistą skargę kasacyjną, a następnie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Ponadto pełnomocnik zaakcentował, że z aktami sprawy mógł się zapoznać się dopiero po ich zwrocie z Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Następnie postanowieniem z dnia 5 listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny sygn. akt II OZ 1085/10 odrzucił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z dnia 19 października 2009 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, odrzucając wniosek skarżącej o przywrócenie terminu, wskazał że w niniejszej sprawie odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i odpowiednimi pouczeniami został skarżącej doręczony w dniu 31 sierpnia 2009 r. Wniosek natomiast o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został przez pełnomocnika skarżącej złożony w dniu 20 października 2010 r., a więc po ponad roku od upływu terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zatem przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku Sąd zobligowany był zbadać zaistnienie przesłanki z art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) a więc, czy w sprawie zachodzi wyjątkowy przypadek.
Przytaczając w tym zakresie poglądy wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, Sąd wskazał, że dynamika procesów, różnorodność występujących w nim stanów faktycznych, a także rozmaitość i nieprzewidywalność zachowań (działań i zaniechań) stron, nie pozwalają na sformułowanie uniwersalnej definicji normatywnej pojęcia wyjątkowego przypadku; prawodawca pozostawił ocenę w tym zakresie sędziemu, odwołując się do jego bezstronności, doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości. Tak, więc rzeczą Sądu meriti, rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu, jest wyważenie, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności występujących w konkretnej sprawie, a więc zarówno elementów przedmiotowych, jak i podmiotowych, czy argumenty wspierające wniosek są mocniejsze od argumentów przemawiających za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie nie dokonania czynności procesowej w przepisanym terminie oraz czy moc tych argumentów pozwala na stwierdzenie, że w sprawie zachodzi wypadek, który można uznać za wyjątkowy.
Jak podkreślił Sąd, przez,,wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie. Tymczasem w niniejszej sprawie, skarżąca otrzymała odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej i możliwości złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 31 sierpnia 2009 r. Wniosek natomiast o przyznanie prawa pomocy nadała dopiero w dniu 15 listopada 2009 r., a więc po upływie ponad dwóch miesięcy. W takiej sytuacji w ocenie Sądu trudno mówić o należytej staranności w dbaniu o własne interesy. Skarżąca, która została pouczona o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika, mogła złożyć tenże wniosek w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej i wówczas zachowałaby należytą staranność. Tym bardziej, że w okresie od doręczenia jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem do upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia składała wiele pism procesowych w sprawie.
Zatem trudno, zdaniem Sądu mówić o zaistnieniu jakiejkolwiek przeszkody, która obiektywnie uniemożliwiłaby złożenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Ponadto pełnomocnik, będący przecież profesjonalistą, składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wskazał, na okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że w sprawie tej zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a. Ogólne sformułowanie, że strona sama wystąpiła ze skargą kasacyjną w terminie otwartym do jej wniesienia nie uzasadnia przyjęcia zaistnienia w sprawie takiego przypadku. Wręcz przeciwnie, świadczy o tym, że po stronie skarżącej nie było przeszkód, które uniemożliwiałyby jej złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wcześniej, bez zbędnej zwłoki.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 87 § 5 w związku z art. 88 p.p.s.a orzekł jak na wstępie.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E. S., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, a to art. 87 § 5 p.p.s.a. w związku z art. 88 p.p.s.a poprzez nie przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej podczas, gdy w sprawie zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w powołanym przepisie.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2009 r., zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego za udzieloną z urzędu pomoc prawną, które nie zostały uiszczone ani w całości ani w części według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że Sąd pierwszej instancji pominął okoliczność, że w osobistym piśmie z dnia 14 listopada 2009 r. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Nadto skarżąca dokonała czynności w ciągu roku od dnia, w którym upłynął termin, chociaż wadliwy był tryb dokonania tej czynności, bowiem nie została ona sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Nadto niejasne było pouczenie o sposobie wniesienia kasacji, a do świadomości strony nie dotarło, iż składając wniosek o przywrócenie terminu w przywołanym piśmie, w rzeczywistości nie odniesienie on żadnego skutku. Okoliczność ta powinna, zatem stanowić "wyjątkowy przypadek", o którym mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Natomiast w myśl § 5 tego przepisu po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Należy przy tym zauważyć, że kwestia dopuszczalności przywrócenia terminu po upływie roku od jego uchybienia jest warunkiem formalnym dopuszczalności wniosku, a zatem ustalenie, że okres ten upłynął a nie zachodzi sytuacja wyjątkowości rozpoznawanego przypadku powoduje konieczność odrzucenia wniosku.
I tak, jak trafnie ustalił Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy bezsprzecznie zaistniał przypadek upływu roku pomiędzy uchybieniem terminu a złożeniem odpowiedniego wniosku o przywrócenie terminu, skoro termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał z dniem 30 września 2009 r., a wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 20 października 2010 r. Nawiązując w tym miejscu do argumentacji zażalenia, stwierdzić trzeba, iż przesłane stronie wraz z uzasadnieniem wyroku pouczenie o trybie jego zaskarżenia nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Wskazano, bowiem w nim wprost, że "skarga kasacyjna pod rygorem odrzucenia powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym..." (pkt 3 pouczenia doręczonego skarżącej wraz z wyrokiem).
Odnosząc się z kolei do pisma z dnia 14 listopada 2009 r., na które powołuje się autor zażalenia, stwierdzić trzeba, iż zostało ono wysłane w reakcji na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu sporządzonej przez skarżącą osobiście skargi kasacyjnej. Strona, powołując się na brak odpowiedniego pouczenia i swoją niewiedzę, zawarła w nim wnioski procesowe, w których wniosła o "przywrócenie terminu do kasacji przez Rzecznika Praw Obywatelskich", "przywrócenie terminu z sądu do wniesienia kasacji przez pomoc z urzędu z Sądu" oraz o "przywrócenie prawa pomocy".
Nadto w zażaleniu z tego samego dnia skarżąca wskazała na swoją sytuację materialną i osobistą. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie wniosku na urzędowym formularzu PPF. Nie można było natomiast uznać, iż pismo to zawierało wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż z jego osnowy to nie wynikało.
Wywody pełnomocnika skarżącej dotyczące dokonania czynności przez samą stronę, jednakże z uchybieniem trybu wniesienia kasacji, pozostają bez związku z okolicznościami rozpatrywanego zażalenia. Nie sposób bowiem przyjąć, że odrzucenie kasacji przez Sąd, a więc uznanie, że zawiera ona taki brak formalny, który uniemożliwia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu nadanie jej dalszego biegu i przedstawienia ją Sądowi kasacyjnemu do merytorycznego rozpoznania, spowodowało przerwanie rocznego terminu do dokonania czynności, o którym mowa w § 5 art. 87 p.p.s.a.
Podzielić także należało ocenę Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, iż zaistniał wyjątkowy przypadek, o którym mowa w § 5 art. 87 p.p.s.a. Oceny tej także nie podważono w rozpoznawanym zażaleniu.
Powyższe okoliczności przesądzały, zatem o konieczności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu z powodu jego niedopuszczalności.
Niezależnie od powyższego zauważyć również należało, iż w skardze kasacyjnej (złożonej w dniu 20 października 2010 r.), w której zawarto również wniosek o przywrócenie terminu, pełnomocnik skarżącej stwierdza, że w dniu 20 września 2010 r. zostało mu doręczone postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2009 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Jak stwierdza pełnomocnik "zatem bieg trzydziesto dniowego terminu do złożenia skargi kasacyjnej rozpoczął się w dacie wskazanej powyżej". Oznacza to, iż przyjął on dowolnie, że zachował warunki formalne wniesienia skargi kasacyjnej, zupełnie pomijając konieczność zachowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu od dnia, w którym został poinformowany o ustanowieniu go przez właściwą Radę Adwokacką pełnomocnikiem z urzędu. Tym samym zauważyć należało, iż nie została zachowana również druga przesłanka dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu, a więc zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Ze wskazanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.
Odnośnie wniosku o zwrot kosztów postępowania stwierdzić należało, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 p.p.s.a.