Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu "PPF" wniosek D. W. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z wniosku wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł miesięcznie. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Podali, że w mieszkaniu, w którym mieszkają nie mają wody ani ogrzewania, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Z dodatkowych wyjaśnień wynika, że wnioskodawcy mieszkają w mieszkaniu o powierzchni 57 m2, dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowani w tym miejscu. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Dodali, że nie mają pojazdów poza rowerem. Do wyjaśnień skarżąca dołączyła druki PIT-40A za 2014 r. dotyczące jej i męża.
Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 listopada 2015 r. odmówiono D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. D. W. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 15 grudnia 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej skarżącej wskutek nieudzielenia przez nią szczegółowych informacji. Skarżąca nie wskazała w sposób nie budzący wątpliwości, jakie ponosi miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny. Złożone przez skarżącą oświadczenia są zaś niewystarczające dla ustalenia jej faktycznych możliwości finansowych.
Na powyższe postanowienie D. W. wniosła zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). - P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem.
Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie przyjął, że skarżąca nie wykazała, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. Wynika to z faktu, że skarżąca nie przedstawiła szczegółowego i wiarygodnego zestawienia swoich wydatków – a tylko takie zestawienie pozwoliłoby rzetelnie ocenić jej sytuację. Brak informacji o kosztach utrzymania skarżącej nie pozwala na ocenę, na jakim poziomie kształtują się jej możliwości finansowe. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w innych sprawach skarżąca wskazywała na posiadanie dwóch działek o powierzchni 2488 m2, podczas gdy we wniosku złożonym w rozpoznawanej sprawie nie wskazała tych nieruchomości, nie podała również, czy tymi nieruchomościami rozporządziła i czy w związku z tym osiągnęła dochód. Prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że dla przyznania prawa pomocy nie jest istotny fakt, iż skarżąca zainicjowała wiele postępowań sądowych, ale aktualna sytuacja finansowa i majątkowa osoby wnioskującej, której D. W. w rozpoznawanej sprawie nie wykazała. W konsekwencji nie wykazała istnienia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.