Uzasadnienie
W dniu 16 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga J. O. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.
Na skutek zawartego w skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1457/14, Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w żądanym zakresie.
Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014 r., Sąd odrzucił skargę J. O. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r.
Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 8 września 2014 r.
Pismem z dnia 15 października 2014 r., doręczonym w dniu 20 października 2014 r., pełnomocnik ustanowiony z urzędu został poinformowany przez Sąd o stanie sprawy.
W dniu 18 listopada 2014 r. wpłynęła do Sądu skarga kasacyjna sporządzona przez pełnomocnika wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku adw. M. K. wskazał, iż w dniu 20 października 2014 r. otrzymał pismo informujące o stanie sprawy. Dodał, że ze względu na uraz w okolicach szyjnej części kręgosłupa, 30 października 2014 r. zmuszony był skorzystać z pomocy lekarza ortopedy, a następnie zażywać silne leki przeciwbólowe, co uniemożliwiało mu pracę. Pełnomocnik zaznaczył także, że w świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 324/10, termin wniesienia skargi kasacyjnej dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wynosi 30 dni od momentu, kiedy pełnomocnik dowiedział się o swoim umocowaniu.
Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek J. O. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że stosownie do treści art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie z art. 88 P.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podlegał odrzuceniu z uwagi na złożenie go po upływie terminu. Podzielono przy tym pogląd pełnomocnika skarżącego, że zgodnie z aktualnie obowiązującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, nie później jednak, niż dzień, w którym upłynęło trzydzieści dni od momentu kiedy dowiedział się o fakcie jego ustanowienia.
W związku z powyższym w niniejszej sprawie za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 P.p.s.a.), uznano 15 października 2014 r., a nie jak twierdzi skarżący – 20 października 2014 r. Wynika to z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 26 listopada 2014 r., którym poinformowano, że pismo z dnia [...] października 2014 r., dotyczące ustanowienia adw. M. K. pełnomocnikiem z urzędu dla J. O. zostało odebrane w placówce pocztowej dnia 15 października 2014 r. Sąd przyjął zatem, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej upływał w dniu 14 listopada 2014 r. Skoro złożony w tej sprawie wniosek o przywrócenie terminu wniesiono dopiero w dniu 18 listopada 2014 r., to wniosek ten jest spóźniony i na podstawie art. 88 P.p.s.a. podlega on odrzuceniu. Sąd wskazał również, że niedyspozycja zdrowotna pełnomocnika nie miała większego wpływu na zachowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik J. O., wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zarzucił naruszenie art. 86 § 1 i art. 88 P.p.s.a., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, tj. pominięcie jednej z dwóch wskazanych we wniosku przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu (choroba pełnomocnika), a w konsekwecnji uznanie, iż złożenie skargi kasacyjnej po upływie terminu jest zawinione przez stronę i odmowę przywrócenia terminu. W uzasadnieniu środka odwoławczego podtrzymano argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2014 r. Podkreślono, że przez znaczną część zakreślonego trzydziestodniowego terminu, pełnomocnik skarżącego nie mógł wykonywać pracy zawodowej ze względów zdrowotnych. W konsekwencji, rzeczywista przyczyna uchybienia terminowi nie ustała 15 października 2014 r., lecz w momencie, w którym pełnomocnik uzyskał faktyczną możliwość sporządzenia skargi kascayjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 88 P.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Powyższe oznacza, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w jego uchybieniu.
Pomimo, że art. 87 § 1 P.p.s.a. zastrzega, iż żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, iż zgodnie z art. 87 § 4 P.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 P.p.s.a., dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06, postanowienie NSA z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07, postanowienie NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a.
Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (publ. OTK-A 2013/6/86 oraz Dz. U. z 2013 r. poz. 1004). W jego uzasadnieniu wskazano m.in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 P.p.s.a.) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 P.p.s.a.). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że złożony wniosek o przywrócenie terminu został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Należy bowiem zauważyć, iż przed dokonaniem oceny, czy skarżący w niniejszym przypadku uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swojej winy, koniecznym było ustalenie, czy wniosek w tym przedmiocie został przez niego złożony w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia. Siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik realnie mógł sporządzić i wnieść skargę kasacyjną. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania się" do wniesienia skargi kasacyjnej, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.
Terminy te się nie przenikają, lecz następują kolejno po sobie. Realnie zatem pełnomocnik może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu niezbędnego do jej sporządzenia (por. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 76/14, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym bowiem przypadku, sytuacja osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu, który został ustanowiony po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej byłaby odmienna od sytuacji osoby reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru.
Przy ponownym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceni powołane w nim okoliczności, mając na uwadze powyższą wykładnię prawa.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.