Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2522/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowienie to zostało wydane na skutek sprzeciwu M. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2013 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca posiada środki na poniesienie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 złotych tytułem wpisu sądowego od skargi, jak również na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Ustalając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I Instancji wskazał, opierając się na informacjach przedstawionych we wniosku i pismach oraz składanych dokumentach, iż na konto M. i S. C. dokonywane były wpłaty przez M. C. w dniach 20 września 2013 r., 30 września 2013 r., 14 października 2013 r., 31 października 2013 r., 12 listopada 2013 r. oraz 19 listopada 2013 r. odpowiednio w wysokości 2.800 złotych, 1.800 złotych, 3.300 złotych, 1.100 złotych, 1.600 złotych, co daje łączną kwotę 10.900 złotych wpłat. Jednocześnie w dniu 28 października 2013 r. na ww. konto został dokonany przelew kwoty 300 złotych z KRUS tytułem zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2013 r. do 16 października 2013 r. W piśmie zatytułowanym korekta skarżąca dodała, iż za listopad i grudzień jej dochód wyniesie 492 złote za każdy z tych miesięcy z tytułu wynajmu miejsc postojowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżąca od I stycznia 2014 r. podjęła pracę zmianową na umowę zlecenia.
W odniesieniu do stałych wydatków Sąd I instancji podniósł, iż jedyny wydatek jaki został udokumentowany przez skarżącą to kwota rat (rata zmienna malejąca) kredytu w [...] zaciągniętego w dniu 13 czerwca 2011 r. w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, a także ubezpieczenie w kwocie 425 złotych płatne na konto [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz składka KRUS. WSA w Warszawie zauważył również, iż w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje zarówno mąż, jak i syn skarżącej. Z załączonych zaś wyciągów z konta prowadzonego przez [...] wynika, iż na dzień 19 listopada 2013 r. saldo po dokonaniu transakcji na tym rachunku wynosiło 4.017 złotych, jak również, iż nie jest to jedyne konto prowadzone w tym banku na co wskazuje transakcja z dnia 2 listopada 2013 r. stanowiąca przelew wewnętrzny z rachunku syna skarżącej.
W odniesieniu do małżonka Sąd I instancji stwierdził, iż w okresie od dnia 2 września 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. miał on zawartą umowę o pracę na okres próbny z wynagrodzeniem 1.600 złotych brutto oraz dodatkiem w wysokości 250 złotych brutto jako dodatek nocny, ryczałt za nadgodziny i nie oddane przepracowane dni wolne.
Na powyższe postanowienie Sądu I instancji M. C. wniosła zażalenie z dnia 8 lutego 2014 r.
W uzasadnieniu zażalenia M. C. podniosła, że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny jej sytuacji majątkowej. Wskazała, że każdego miesiąca spłaca kredyt bankowy wynoszący prawie 3.200 zł i pozostaje jej niewiele środków na zaspokajanie bieżących potrzeb. Ponosi również inne opłaty, a pieniądze z zasiłku chorobowego przeznaczyła na zakup lekarstw. Argumentowała również, iż pracowała na umowę zlecenia tylko przez jeden miesiąc i nie przedłużono jej tej umowy. Wniosła również o rozłożenie zaległości za wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza w wysokości 1.600 zł na dwie raty oraz o umorzenie odsetek za zwłokę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie M. C. nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997r., Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja prawa pomocy ma jednak charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom rzeczywiście ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).
Z analizy treści złożonych do sprawy dokumentów wynika, że w okresie od 20 września 2013 r. do 19 listopada 2013 r. na rachunek M. i S. C. prowadzony przez [...] w O. wpłynęło łącznie 11.606,56 złotych, na co składały się wpłaty dokonane przez M. C. w wysokości 10.900 zł, przelew kwoty 300 zł z KRUS tytułem zasiłku chorobowego za okres od 17 września 2013 r. do 16 października 2013 r. oraz pominięta przez Sąd I instancji kwota 406,56 zł (przelew z dnia 16 października 2013 r.) z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, co daje średni miesięczny wpływ na rachunek w wysokości ponad 5.800 zł w badanym okresie.
Należy ponadto zauważyć, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje zarówno mąż, jak i jej syn. Z kopii wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...], na który przekazywane jest wynagrodzenie za pracę syna skarżącej wynika, że w okresie od 28 października 2013 r. do dnia 13 listopada 2013 r. wpłynęło na ten rachunek łącznie 11.410,72 zł. W odniesieniu do małżonka skarżącej należy stwierdzić, iż w okresie od dnia 2 września 2013 r. do dnia 30 listopada 2013 r. miał on zawartą umowę o pracę na okres próbny z wynagrodzeniem 1.600 zł brutto oraz dodatkiem w wysokości 250 zł brutto jako dodatek nocny, ryczałt za nadgodziny i nieoddane przepracowane dni wolne.
Zestawienie wysokości wskazanych powyżej dochodów, zwłaszcza w kontekście - jak wskazała skarżąca w formularzu PPF - wspólnego budżetu rodzinnego w odniesieniu do wydatków, udokumentowanych jedynie w zakresie wysokości raty kredytu oraz dodatkowego ubezpieczenia, prowadzi do wniosku, że M. C. jest w stanie wygospodarować środki konieczne na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że skarżąca w dokumentowanym okresie (od 20 września 2013 r. do 19 listopada 2013 r.) dwukrotnie przelewała wysokie kwoty na rzecz operatora telekomunikacyjnego P. W dniu 16 października 2013 r. było to 402,46 zł a w dniu 12 listopada 375,93 zł. Skoro skarżąca dysponuje środkami na opłacenie tak dużych rachunków telekomunikacyjnych uzasadnione jest stwierdzenie, że jest ona również w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi, który wynosi w tej sprawie 200 zł oraz ewentualnie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, odnosząc się do kwestii zaciągniętego kredytu stanowiącego - jak podnosi skarżąca w zażaleniu - duże obciążenie budżetu domowego, że nie jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Istnieje ukształtowane stanowisko w orzecznictwie sądowym, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazać bowiem należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącą nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06 oraz z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Okoliczności powyższe wskazują, że M. C. nie jest osobą ubogą, a tylko takim osobom powinno być przyznawane prawo pomocy. Sąd rozstrzyga sprawę na podstawie wiedzy prawniczej, ale też doświadczenia życiowego, a z niego wynika, że osoba, która posiada dom o powierzchni 220 m2, nieruchomość rolną 1,55 ha oraz miesięczny dochód na poziomie powyżej 5.800 zł, może opłacić wpis sądowy w wysokości 200 zł oraz ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu zaznaczyć, że przedmiotem jego rozpoznania była tylko i wyłącznie kontrola postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, zatem wnioski o rozłożenie zaległości w wysokości 1.600 zł za wprowadzenie gazów lub pyłów do powietrza na dwie raty oraz o umorzenie odsetek za zwłokę podniesione przez skarżącą w zażaleniu nie mogły zostać rozpoznane.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.