Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 491/19, odrzucił skargę G. M. oraz A. M. na czynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie włączenia budynków do gminnej ewidencji zabytków, przyjmując, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż w sprawie miał zastosowanie art. 53 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 czerwca 2017 r. oraz ustalił, iż skarżący co najmniej od 21 maja 2019 r. wiedzą o włączeniu budynków, których dotyczy sprawa, do gminnej ewidencji zabytków, zaś skargę wnieśli 24 lipca 2019 r.
Skarżący wnieśli na postanowienie o odrzuceniu skargi zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie zważył, co następuje.
W sprawie należało wyjaśnić, kiedy dokonano zaskarżonej czynności, gdyż od tego kiedy dokonano zaskarżonej czynności zależał tryb wniesienia na nią skargi.
Zaskarżona czynność jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W obecnie obowiązującym stanie prawnym tryb wniesienia na tego rodzaju czynność skargi jest uregulowany w art. 53 § 2 p.p.s.a. Skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o podjęciu czynności. Wniesienie skargi nie musi być poprzedzone wniesieniem środka zaskarżenia albo wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.
Taki tryb wniesienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., obowiązuje od 1 czerwca 2017 r. i dotyczy czynności podjętych po tej dacie. Wynika to z art. 17 ust. 2 i art. 18 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935). Do czynności podjętych przed 1 czerwca 2017 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
Z przepisów dotychczasowych wynika, że skarga na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., musi być poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa wniesionym w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu czynności (art. 52 § 3 p.p.s.a.). Natomiast skarga na taką czynność musi być wniesiona w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa albo w terminie 60 dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia praw, jeżeli organ administracji nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa (art. 53 § 2 p.p.s.a.).
Uwzględniając wyżej opisane różne tryby wniesienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wskazać należy, że z pisma Konserwatora Zabytków Miasta [...] z 4 czerwca 2019 r. może wynikać, że zaskarżona czynność została dokonana przed 1 czerwca 2017 r. Mimo tego Sąd pierwszej instancji nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń ale przyjął, że w odniesieniu do terminu wniesienia skargi mają zastosowanie przepisy obowiązujące od 1 czerwca 2017 r.
Tymczasem, gdyby się okazało, że zaskarżona czynność została dokonana przed 1 czerwca 2017 r., to nie można wykluczyć, że skarga została wniesiona w terminie.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący o podjęciu zaskarżonej czynności wiedzieli już 21 maja 2019 r., gdyż pismem noszącym taką datę zwrócili się do organu administracji o nadesłanie decyzji "ustalających, że budynki (...) [,których dotyczy sprawa] są wpisane do gminnego rejestru zabytków i objęte ochroną konserwatorską". Jednakże z tak sformułowanego pisma nie wynika jednoznacznie, że skarżący wiedzieli wówczas, że budynki, których dotyczy sprawa, zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków. Odwołanie się we wskazanym piśmie do decyzji może świadczyć o tym, że skarżący nie wiedzą, że ujęcie budynku w gminnej ewidencji zabytków dokonuje się nie decyzją, ale czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Organ administracji na pismo skarżących z 21 maja 2019 r. udzielił odpowiedzi pismem z 4 czerwca 2019 r., w którym wyjaśnił, że budynki zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków. Wówczas skarżący pismem z 11 czerwca 2019 r., doręczonym 14 czerwca 2019 r., wezwali organ administracji do usunięcia naruszenia prawa. Na to wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ administracji odpowiedział pismem z 9 lipca 2019 r., które – jak wynika ze skargi – zostało skarżącym doręczone.
Wskazane okoliczności mogą być podstawą przyjęcia, że skarga została wniesiona w terminie, przy założeniu, że zaskarżona czynność została dokonana przed 1 czerwca 2017 r. Można bowiem przyjąć, że skarżący w terminie 14 dni od dnia, w którym dowiedzieli się o wpisaniu budynków, których dotyczy sprawa, do gminnej ewidencji zabytków wezwali organ administracji do usunięcia naruszenia prawa (pismo organu administracji z 4 czerwca 2019 r. oraz wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z 11 czerwca 2019 r., doręczone 14 czerwca 2019 r.). Można też przyjąć, że następnie wnieśli w terminie skargę do Sądu pierwszej instancji. W tym zakresie konieczne byłoby jeszcze ustalenie, kiedy doręczono skarżącym odpowiedź organu na ich wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Gdyby bowiem odpowiedź tę doręczono po upływie 30 dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa termin do wniesienia skargi upłynąłby 60 dni po wniesieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, zaś gdyby ta odpowiedź została skarżącym doręczona przed upływem 30 dni od wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa to termin do wniesienia skargi upłynąłby 30 dni po dniu doręczenia tej odpowiedzi.
Wskazane okoliczności dowodzą, że kwestia wniesienia skargi w terminie powinna być przez Sąd pierwszej instancji ponownie rozważona. W tym celu Sąd pierwszej instancji powinien m.in. wezwać organ administracji do przedłożenia wszystkich dokumentów związanych z ujęciem budynków, których dotyczy sprawa, w gminnej ewidencji zabytków oraz innych dokumentów związanych z tą czynnością, w szczególności pism skarżących oraz organ organu administracji, w tym działającego za Prezydenta Miasta [...] Miejskiego Konserwatora Zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega bowiem, że ze znajdujących się w aktach pism wynika, że przedstawione przez organ administracji akta mogą nie stanowić całej dokumentacji dotyczącej zaskarżonej czynności. NSA w związku z tym nie wyklucza, że Sąd pierwszej instancji uzyska dowody stwierdzające, że skarżący o dokonaniu zaskarżonej czynności wiedzieli znacznie wcześniej niż wynika to z dotychczas ujawnionych dokumentów.
Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.