Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 979/14, oddalił wniosek J. Ż. o zmianę postanowienia z dnia 4 maja 2015 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący we wniosku z dnia 24 czerwca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu, co stanowi 60 m²., prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 4500 złotych brutto miesięcznie. Oświadczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn jest studentem i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku
Wykonując zarządzenie z dnia 16 lipca 2014 r. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że ponosi następujące wydatki: opłatę za gaz w wysokości 100 zł, opłatę za energię elektryczną w wysokości 300 zł, opłatę za telefon - 50 zł, opłatę abonamentową TV - 50 zł, podatek od nieruchomości - 20 zł, bieżące naprawy wspólnej nieruchomości 200 zł, zabezpieczenie żywności na zimę 100 zł (w sezonie letnim), utrzymanie samochodu 200 zł, pomoc w opłacie czesnego za pobieranie nauki przez syna 480 zł, leki i wizyty u lekarzy 200 zł, żywność 700 zł, rezerwa na opał 300 zł (w sezonie zimowym 400 zł), doraźne kieszonkowe dla syna w wysokości 100 zł, nieprzewidziane wydatki 200 zł.
Kolejnym zarządzeniem z dnia 3 września 2014 r. wezwano wnioskodawcę ponownie do wskazania, czy jego małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia np. rentę, jeśli tak, w jakiej wysokości, a także czy wnioskodawca i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak, w jakiej wysokości.
W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał do Sądu pismo z dnia 27 września 2014 r., w którym nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie.
Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. sprzeciw od powyśzego postanowienia został odrzucony, jako wniesiony po terminie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 25 listopada 2014 r.
W dniu 21 kwietnia 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i niepracującym studiującym synem, uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 4500 zł brutto, jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu, co stanowi 60 m². W dodatkowym piśmie z dnia 21 kwietnia 2015 r. wymienił następujące wydatki: opłatę za energię elektryczną w wysokości 150 zł, wydatki na opał - 400 zł, opłaty za nieruchomość - 200 zł, opłaty za wizyty lekarskie z żoną - 200 zł, na lekarstwa dla żony 150 zł, wydatki na dojazd do pracy w wysokości 100, opłatę za czesne syna - 600 zł, wydatki na kieszonkowe i przybory do nauki - 100 zł, wydatki na dojazdy syna na uczelnię w wysokości 50 zł, na bieżącą naprawę i eksploatację samochodu 100 zł, na naprawy bieżące nieruchomości 100 zł oraz środki na bieżące potrzeby i życie w wysokości 600 zł. Skarżący wskazał, iż na "czarną godzinę" pozostaje mu ok. 220 zł miesięcznie.
Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd uznał, że udzielone przez skarżącego informacje nie dają wystarczającej podstawy do przyznania prawa pomocy, bowiem skarżący m.in. nie wyjaśnił, czy małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia, nie oświadczył także, czy posiada oszczędności pieniężne. Ponadto Sąd wskazał, że na podstawie dostępnych informacji, porównując złożone przez skarżącego wnioski oraz przedstawione zestawienia miesięcznych wydatków należało uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uległa pogorszeniu, nie było zatem zasadne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 4 maja 2015 r.
Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2015 r. WSA w Warszawie, po rozpoznaniu kolejnych wniosków skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych z 29 kwietnia i z 30 maja 2015 r., odmówił zmiany postanowienia z dnia 4 maja 2015 r.
Skarżący w dniu 29 września 2015 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia 6 listopada 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dalej Sąd wskazał, że wniosek skarżącego z dnia 29 września 2015 r. w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem w sprawie. Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W takiej sytuacji kolejny wniosek skarżącego w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Sąd potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia z 4 maja 2015 r. w trybie art. 165 p.p.s.a.
W treści wniosku z dnia 29 września 2015 r. wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Oświadczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona jest osobą niepełnosprawną, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn natomiast jest studentem studiów niestacjonarnych magisterskich i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jest współwłaścicielem (w 1/6 części) domu, co stanowi ok. 60 m2, utrzymuje się z rodziną z wynagrodzenia za pracę w wysokości 4500 zł. brutto miesięcznie. Skarżący zwrócił też uwagę na poniesione koszty pobytu na leczeniu sanatoryjnym wraz z żoną w dniach 26 sierpnia – 16 września 2015 r. w wysokości około 1400 zł.
Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej pismem z dnia 6 listopada 2015 r. zobowiązano skarżącego do udokumentowania wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy), a także do udokumentowania wysokości czesnego za studia syna oraz wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu. J. Ż. nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, ani na potwierdzenie uzyskiwanych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, ani też na potwierdzenie wysokości czesnego za studia syna czy wydatków związanych z utrzymaniem domu. Nie odniósł się również w żaden sposób do. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.
Ponadto skarżący w odpowiedzi na wezwanie wskazał, że syn nie otrzymuje stypendium, natomiast nie wyjaśnił, czy syn podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp., a jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje.
W takiej sytuacji, z uwagi na niepełne wykonanie przez skarżącego wezwania z dnia 6 listopada 2015 r. skierowanego do niego w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd uznał, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z tego względu zdaniem Sądu brak było podstaw zarówno do zmiany postanowienia z dnia 4 maja 2015 r. (odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych), jak i do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W oparciu o udzielone informacje nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, nie jest też możliwe ustalenie, czy nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego w stosunku do sytuacji opisanej we wniosku, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 165 i art. 246 § 1 p.p.s.a, odmówił zmiany postanowienia z dnia 4 maja 2015 r., oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zakwestionował ocenę Sądu dotycząca przedstawionych danych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem wnioskodawcy udzielił wszystkich niezbędnych informacji, które wskazują na jego trudną sytuację materialną uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżącego. Okoliczność, że skarżącemu odmówiono przyznania prawo pomocy w zakresie częściowym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie).
Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżącej zawartej w prawomocnym postanowieniu z 4 maja 2015 r.
Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Zasadnie więc Sąd Wojewódzki kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącego w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Oznacza to, że również w tym przypadku zastosowanie miał art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Obowiązki w tym zakresie spoczywają wyłącznie na stronie.
Skarżący, pomimo wezwania nie przedstawił wymaganych przez Sąd dokumentów, konsekwentnie odmawiając podania informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz wysokości uzyskiwanych dochodów z pracy. Zarówno przy poprzednim rozpoznaniu wniosku, jak i obecnie, oświadczenie złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości uzasadniające skierowanie do niego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadniało zaś oddalenie wniosku w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący uniemożliwił bowiem Sądowi Wojewódzkiemu dokonanie oceny jego stanu majątkowego, co było niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 165 § 1 p.p.s.a.
Zaznaczyć przy tym należy, że wezwanie Sądu z dnia 6 listopada 2015 r. zawierało wyszczególnienie konkretnych danych, jakie skarżący miała uzupełnić. Tymczasem udzielone informacje nie są kompletne, precyzyjne, a ponadto niepoparte żadnymi dokumentami. W rezultacie złożone oświadczenia nie zawierały wystarczających informacji pozwalających na rzetelną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego.
Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa zmieniła się na tyle istotnie, że zasadna stała się zmiana stanowiska wyrażonego we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z powyższych względów również zasadna była odmowa przyznania skarżącemu praw pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.