Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 538/16 odmówił M. Z. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia rozstrzygnięcia i umorzenia postępowania w I instancji w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pismem z dnia 19 października 2016 r. M. Z. wniósł skargę na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2016 r. Wnioskiem z tego samego dnia skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając powyższy wniosek podał, że w trakcie przeglądania akt sprawy w dniu 13 października 2016 r. jego pełnomocnik dostrzegł, że kwestionowane postanowienie organu odwoławczego doręczone zostało zastępczo na skutek niepodjęcia go z placówki pocztowej w wyznaczonym terminie. Oświadczył, że pełnomocnik nie otrzymał żadnego awiza w tej sprawie i nie wykluczył, że listonosz pomylił adresy. Podniósł ponadto, że sporządzone adnotacje pracownika poczty są nieprawidłowe, gdyż co do pierwszego zawiadomienia wskazano, że pozostawiono je 11 lipca 2016 r., ale już nie wiadomo, w jakim miejscu, poza tym brak jest danych na temat daty i miejsca umieszczenia drugiego zawiadomienia. W związku z powyższym pełnomocnik złożył w tej sprawie reklamację pocztową.
W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że strona zachowała tryb postępowania związany z przywróceniem terminu. Skarżący uchybił bowiem terminowi do wniesienia skargi, albowiem nadał ją 20 października 2016 r. w placówce pocztowej operatora wyznaczonego, podczas gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zostało pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 25 lipca 2016 r. Wystąpił on także w ustawowym terminie z żądaniem przywrócenia terminu, dołączając do niego sporządzoną skargę.
W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił jednak, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy.
Sąd wyjaśnił, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone a obalenie tego domniemania nie może nastąpić wyłącznie w oparciu o oświadczenie strony, że przesyłka była niewłaściwie awizowana. Zdaniem Sądu za okoliczność świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu nie mogą zostać uznane twierdzenia pełnomocnika skarżącego, że nie otrzymał on zawiadomień pocztowych o niemożności doręczenia adresowanej do niego przesyłki, oraz że adnotacje pracowników poczty zostały sporządzone nieprawidłowo. Nie podważają one bowiem domniemania zgodności dokumentacji pocztowej z rzeczywistym stanem faktycznym. Sąd zaznaczył, że oceniając prawidłowość doręczenia należało wziąć pod uwagę nie tylko zwrotne potwierdzenie odbioru przedmiotowej przesyłki, ale także zapiski znajdujące się na samej kopercie. Z adnotacji tych jednoznacznie wynika, że przesyłka była dwukrotnie awizowana: 11 lipca 2016 r. oraz 18 lipca 2016 r., o czym doręczyciel poinformował adresata poprzez pozostawienie zawiadomień w oddawczej skrzynce pocztowej.
W związku z powyższym Sąd uznał, że powołanie się przez stronę skarżącą na okoliczność, że nie otrzymała dwukrotnego zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej, nie było przekonujące, gdyż nie zostało poparte stosownymi dowodami. W ocenie Sądu dowodu takiego nie stanowiła reklamacja pełnomocnika skarżącego z 18 października 2016 r., gdyż na tym etapie postępowania reklamacyjnego potraktować ja należało wyłącznie w kategoriach subiektywnego przeświadczenia strony, niepopartego żadnymi dającymi się zweryfikować okolicznościami.
Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.)
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji:
- naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie do niniejszej sprawy,
- naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przejawiające się brakiem odniesienia do dowodów, w tym w szczególności do faktów znanych Sądowi z urzędu.
W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że jeśli strona była aktywna i dopominała się zakończenia sprawy - o czym świadczyć ma wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa i rozpatrzenia niezwłocznie sprawy (pismo z 7 lipca 2016 r.) - to nie jest logicznym, aby po otrzymaniu awiza nie podjęła go. W ocenie skarżącego jego pełnomocnik nie miał żadnego wpływu na fakt, że awizo zostało pozostawione pod innym adresem, dlatego nie można mu zarzucać choćby lekkiego niedbalstwa. Wskazał, że w tym czasie pełnomocnik pytał sąsiadkę A. B., czy nie widziała listonosza, gdyż czeka na przesyłkę.
Do zażalenia dołączono oświadczenie A. B. z 9 stycznia 2017 r. Wyżej wymieniona podała, że prowadzi sklep na parterze budynku przy ul. [...] w B., a naprzeciwko jej sklepu znajduje się Biuro Pomocy Prawnej J. L. (pełnomocnika skarżącego na etapie postępowania administracyjnego - przyp. NSA). Oświadczyła, że latem ma zawsze szeroko otwarte drzwi wejściowe do sklepu i widzi dokładnie (z odległości kilku metrów), co się dzieje przed drzwiami wejściowymi ww. Biura. Wskazała, że prowadzi ona sklep w godzinach od 9 do 17, to ona otwiera bramę wejściową na parter budynku i drzwi z parteru prowadzące na dalsze piętra, toteż nie ma możliwości, by ktoś obcy wszedł po zamknięciu jej sklepu. Stwierdziła, że w dniach 11 i 18 lipca 2016 r. miała szeroko otwarte drzwi i jest pewna, że przed drzwiami Biura Pomocy Prawnej nie było listonosza, którego musiałaby zauważyć. Wyraziła też pewność, że w lipcu wcale nie było listonosza przed ww. Biurem a pamięta, to, ponieważ J. L. w lipcu i sierpniu kilka razy pytał ją, czy widziała listonosza, bo czeka na ważną przesyłkę.
Przy piśmie z dnia 10 marca 2017 r. skarżący nadesłał ponadto: kserokopię pisma operatora pocztowego z dnia 18 listopada 2016 r. dotyczącego rozpatrzenia skargi na niedoręczenie dwóch zawiadomień o nadejściu przesyłki poleconej oraz kserokopię oświadczenia J. L. z dnia 10 marca 2017 r. zawierającego jego stanowisko odnośnie do wyniku ww. reklamacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uchybienie terminowi dokonania określonej czynności w postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie argumentacja skarżącego zawarta zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu na postanowienie z dnia 22 grudnia 2016 r., koncentruje się w istocie właśnie na zarzucie braku prawidłowego doręczenia stronie zaskarżonej decyzji, która to okoliczność zdaniem strony stanowi jednoczenie o braku jej winy w uchybieniu terminowi.
Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Oczywistym jest, że termin do wniesienia skargi rozpoczyna swój bieg dopiero z chwilą skutecznego doręczenia stronie tego rozstrzygnięcia. W przypadku, gdy stronie nie doręczono skutecznie rozstrzygnięcia, nie może w stosunku do niej rozpocząć biegu ustawowy termin do wniesienia skargi, a w konsekwencji nie jest możliwe uchybienie terminowi, który nie rozpoczął się.
Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym regulują przepisy Działu 8. Doręczenia - ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.; dalej jako: k.p.a.). Za skuteczne należy zatem uznać tylko doręczenie dokonane zgodnie z tymi przepisami, tj. art. 39 – 49 k.p.a.
Tzw. doręczenie zastępcze reguluje przepis art. 44 k.p.a. W myśl § 1 pkt 1 tego artykułu w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 (doręczenie adresatowi osobiście) i 43 (doręczenie osobie upoważnionej do odbioru korespondencji w razie nieobecności adresata), w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, przechowuje on pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). Stosownie do treści art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.
Mając na uwadze treść wskazanych wyżej przepisów stwierdzić należy, że zasadnie uznał Sąd pierwszej instancji, iż skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi, który rozpoczął swój bieg z dniem skutecznego doręczenia postanowienia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu, tj. pozostawienia jej w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 25 lipca 2016 r.
Znajdująca się aktach administracyjnych sprawy przesyłka zawierająca postanowienie z dnia [...] czerwca 2016 r. została wysłana za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. na prawidłowy adres pełnomocnika skarżącego - J. L. Przesyłkę nadano w dniu 5 lipca 2016 r., o czym świadczy pieczęć na kopercie oraz zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Oprócz tego, na kopercie znajdują się 3 adnotacje placówki pocztowej:
- z dnia 11 lipca 2016 r. o treści "Awiz." oraz podpis (parafka),
- z dnia 18 lipca 2016 r. o treści "Awizowano powtórnie" oraz podpis (parafka) i pieczęć Urzędu Pocztowego,
- z dnia 26 lipca 2016 r. o treści "Zwrot. Nie podjęto w terminie" oraz podpis (parafka) i pieczęć Urzędu Pocztowego.
Ponadto z informacji zawartych na druku potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w UP AP [...] w dniu 11 lipca 2016 r., a następnie zwrócono ją do nadawcy w dniu 26 lipca 2016 z powodu jej nieodebrania przez adresata.
Porównanie sposobu doręczenia skarżącej powyższej przesyłki z treścią art. 44 k.p.a. jednoznacznie wskazuje, że w omawianym przypadku został zachowany wymagany przez ustawę tryb doręczenia przesyłki. Wprawdzie, jak trafnie zauważył skarżący, na potwierdzeniu odbioru nie wypełniono informacji o drugim awizowaniu, lecz w tym względzie przyznać rację należy Sądowi pierwszej instancji, że drugą próbę doręczenia przesyłki doręczyciel odnotował na kopercie i taka forma jest prawidłowa. Na kopercie i potwierdzeniu odbioru należycie udokumentowano dwie próby doręczenia przesyłki, wskazując stosowne daty oraz miejsce pozostawienia przesyłki do dyspozycji adresata i miejsce pozostawia informacji o możliwości jej odbioru (awizo), a następnie z upływem 14 dni dokonano zwrotu przesyłki do adresata. W dokumencie potwierdzenia odbioru zaświadczono również, że doręczyciel nie zastał adresata w domu oraz że przesyłki tej nie podjęto w terminie.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się - na co trafnie zwrócił uwagę również Sąd pierwszej instancji, że wypełnione prawidłowo potwierdzenie odbioru stanowi dokument urzędowy, który potwierdza fakt i datę doręczenia wskazanych pism. Oznacza to, że stanowi ono dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Strona zaś, chcąc udowodnić okoliczność przeciwną od wynikającej z dokumentu urzędowego, powinna przedstawić na to stosowny dowód (por. postanowienia NSA: z dnia 5 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1001/16 i z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OZ 404/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący, wskazując, że jego pełnomocnik nie otrzymał dwukrotnie zawiadomienia o pozostawieniu przesyłki pocztowej, takiego dowodu zaś nie przedstawił.
Jednym ze sposób obalenia opisanego wyżej domniemania jest skuteczne przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego. Takie postępowanie prowadzone było w niniejszej sprawie w odniesieniu do przesyłki zawierającej zaskarżone postanowienie. Wskazywanych przez skarżącego nieprawidłowości związanych z doręczeniem przedmiotowej przesyłki nie potwierdziła jednak Poczta Polska S.A. w piśmie z dnia 18 listopada 2016 r. Operator pocztowy stwierdził bowiem, że z danych zarejestrowanych w systemie informatycznym, dokumentacji pocztowej oraz oświadczenia listonosza wynika, że przesyłka była awizowana w dniach 11 i 18 lipca 2016 r. a z powodu jej niepodjęcia w terminie odbioru zwrócono ją do nadawcy 26 lipca 2016 r. Wskazano ponadto, że listonosze znają lokalizację biura J. L. i godziny jego urzędowania, co wyklucza doręczenie zawiadomień pod nieprawidłowym adresem. Dodano, że zawiadomienia zostały pozostawione w drzwiach biura z uwagi na brak skrzynki oddawczej. W związku z powyższym stwierdzono, że trudno jest zająć stanowisko w sprawie zarzutów podniesionych w reklamacji i rozstrzygnąć jednoznacznie, czy są uzasadnione.
Wyjaśnić należy, że podejmując próbę obalenia domniemania prawidłowego doręczenia przesyłki należy mieć na względzie, iż dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi. Co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywujące. Z całą pewnością domniemania tego nie mogło obalić samo twierdzenie skarżącego (jak i J. L.), że we właściwym miejscu nie pozostawiono zawiadomień o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej i możliwości jej odbioru. Takiego dowodu nie stanowi również załączone do zażalenia oświadczenie A. B. (prowadzącej sklep w pobliżu biura ówczesnego pełnomocnika skarżącego), że w dniach 11 i 18 lipca 2016 r., a nawet w całym lipcu, przed drzwiami biura nie było listonosza. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oświadczenie to nie może być uznane za wiarygodny środek dowodowy. Mając na względzie doświadczenie życiowe mało prawdopodobnym jest, by A. B. wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem sklepu mogła połączyć z nieprzerwaną obserwacją drzwi lokalu naprzeciwko. Nie można bowiem wykluczyć, że tak podstawowa czynność jak obsługa klienta wymagająca zaangażowania sprzedawcy może odwrócić uwagę od tego, co się dzieje na zewnątrz lokalu.
Reasumując, podnoszona przez skarżącego argumentacja zmierzająca do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił skuteczność doręczenia pełnomocnikowi skarżącego postanowienia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2016 r. Z tych przyczyn uznać też należało, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jego winy, co było warunkiem koniecznym przywrócenia tego terminu. Stąd też zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji wraz z zaprezentowaną w nim argumentacją należy uznać za prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.