Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2828/12, przyznał B. M. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że skarżący w uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z pozostającymi na jego utrzymaniu żoną i córką. Skarżący uzyskuje stałe dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 4385 zł brutto miesięcznie (średnia z ostatnich trzech miesięcy). Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 110m2 oraz posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,25 ha. Dołączył do wniosku zestawienie stałych przychodów i wydatków, w którym wykazał, iż uzyskiwane dochody służą w znacznej części do pokrycia stałych wydatków. Do wydatków tych zaliczył: opłaty za węgiel, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, energię elektryczną, abonament RTV, podatek od nieruchomości i wywóz śmieci, abonament na dwa telefony komórkowe, telefon stacjonarny i internet, polisę ubezpieczeniową żony, zakup leków, bilety na przejazd komunikacją podmiejską, utrzymanie psa, koszt wymiany sprzętu AGD oraz bieżące naprawy w domu, zakup środków higienicznych (łącznie w wysokości ok. 1700 zł). Według oświadczenia strony, pozostałą do dyspozycji kwotę przeznacza na wyżywienie, środki czystości, opiekę stomatologiczną, odzież i inne codzienne wydatki. Ponadto skarżący złożył oświadczenie, że nie posiada lokat i kart kredytowych.
Sąd Wojewódzki, mając na uwadze wskazane przez wnioskodawcę informacje uznał, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Zdaniem Sądu sytuacja skarżącego nie wskazuje na to, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie można przyjąć aby strona skarżąca należała do osób ubogich bądź tych, których dochody nie pozwalają im na pokrycie wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowymi. Strona skarżąca posiada stałe źródło dochodu i ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Natomiast wysokość kosztów sądowych które na tym etapie postępowania stanowią jedyne realne obciążenie dla skarżącego (200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi), nie będzie stanowiła uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd zaznaczył, że przeciwko twierdzeniom skarżącego o braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe, przemawia fakt że wnioskodawca ponosi opłaty, które nie można uznać za niezbędne dla gospodarstwa domowego (trzy abonamenty z tytułu umów o świadczenie usług telekomunikacyjnych). Skarżący ma prawo dowolnie dysponować posiadanymi środkami finansowymi, jednakże podejmowane przez niego decyzje w tym zakresie, nie mogą pozostawać bez wpływu na ocenę Sądu.
Oceniając wniosek o przyznania prawa pomocy Sąd wskazał, że fakt włamania z kradzieżą do domu dnia 13 maja 2012r. nie może być uznany za sytuację nadzwyczajną w sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w chwili ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Wydarzenie to miało miejsce ponad pół roku temu, a główna szkoda w majątku (wymiana drzwi) została już naprawiona.
Za zasadne Sąd uznał, mając na względzie koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru oraz fakt, że wynagrodzenie skarżącego jest jedynym źródłem utrzymania rodziny, przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji orzekła na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
B. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w zakresie odmowy przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona jest bezrobotna i ma na utrzymaniu studiującą córkę. Z posiadanych nieruchomości nie osiąga żadnego dochodu, natomiast dom jest stary, ma 65 lat i wymaga ciągłych konserwacji. Zwrócił uwagę, że jest związany z operatorem sieci umową i nie może zaprzestać opłacania rachunków, ponieważ grozi to karą, oraz że do dnia dzisiejszego odczuwa skutki finansowe włamania do jego domu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zaakceptować ustalenia Sądu Wojewódzkiego oraz ocenę co do sytuacji majątkowej i możliwości finansowych skarżącego. Z art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Na aprobatę zasługuje odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący otrzymuje stały, miesięczny dochód, a koszty sądowe na obecnym etapie zamykają się w kwocie wpisu sądowego od skargi (200 zł). Sąd I instancji prawidłowo doszedł do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty sądowe, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci domu i nieruchomości rolnej uzasadnia stwierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu wydatków skarżącego, powinien on partycypować w kosztach sądowych.
Ograniczone możliwości finansowe skarżącego zostały przez Sąd Wojewódzki wystarczająco uwzględnione poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Należy ponadto podzielić pogląd wyrażony w literaturze, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36,39).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej skarżącego.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 orzekł, jak w sentencji postanowienia.