Uzasadnienie
W związku z nieuiszczeniem wpisu od skargi, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę A.K. (dalej: skarżący) na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2019 r. w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 września 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie z dnia 6 sierpnia 2020 r., w którym odmówiono zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II SPP/Lu 221/19 o odmowie przyznania prawa pomocy), skarżący został wezwany do uiszczenia w wyznaczonym terminie wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł pod rygorem dorzucenia skargi. Wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono skarżącemu 28 października 2020 r. (k. 27). Siedmiodniowy termin na wykonanie wezwania zakończył swój bieg w dniu 4 listopada 2020 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie uiścił wpisu sądowego od wniesionej skargi, wobec czego, zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a, Sąd skargę odrzucił.
Sąd I instancji zaznaczył, że na treść wydanego orzeczenia nie miało wpływu pismo skarżącego z 29 października 2020 r., ponieważ nie zawierało treści istotnych dla rozstrzygnięcia. Sąd wyjaśnił, że jest związany prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. W związku z powyższym nie może, stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a., podjąć żadnej czynności, w tym również rozpoznać skargi, bez uprzedniego uiszczenia należnego od niej wpisu.
W zażaleniu wniesionym na postanowienie z 18 listopada 2020 r. skarżący podniósł, że zaskarżone postanowienie wydane zostało przez Sąd I instancji w oparciu o błędne ustalenie, iż skarżącemu nie przysługuje zwolnienie od kosztów postępowania. Domagając się uchylenia tego postanowienia skarżący opisał swoją aktualną sytuację zdrowotną i rodzinną wskazując, że nie stać go na opłacenie kosztów postępowania, gdyż czeka go operacja oraz rehabilitacja.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle treści przepisu art. 220 § 3 P.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.
Na gruncie niniejszej sprawy do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia wymagalności wpisu od skargi w sytuacji ponawiania przez stronę wniosków o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W tym zakresie przypomnieć wypada, że w orzecznictwie wskazuje się, że schemat procesowego działania, w sytuacji wnioskowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu, jawi się stosunkowo prosto: - wezwanie o wpis; - w odpowiedzi wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych; - doprowadzenie do prawomocnego załatwienia wniosku w sposób formalny lub merytoryczny, zależnie od podstawy strony; - w przypadku nieprzyznania zwolnienia, wezwanie do wykonania pierwszego wezwania o wpis; - w sytuacji złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych albo o zmianę prawomocnego postanowienia odmownego w tym przedmiocie, doprowadzenie do jego prawomocnego załatwienia; - negatywny wynik powoduje odrzucenie skargi bez ponawiania wezwania o wpis; - w przypadkach niezawinionych przez stronę, możliwe wdrożenie instytucji przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, po uprzednim jego uiszczeniu.
Tym samym przyjmuje się, że jeżeli w trakcie kolejnego otwarcia biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi strona po raz drugi, działając w oparciu o art. 243 § 1 w związku z art. 165 P.p.s.a., decyduje się na wdrożenie procedury zmierzającej do uzyskania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, sąd nie powinien ponownie wzywać do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, lecz odrzucić skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. jako nieopłaconą w terminie.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym zostało zakończone postanowieniem WSA w Lublinie z 9 września 2020 r., utrzymującym w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 6 sierpnia 2020 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z 21 października 2020 r., doręczonym skarżącemu 28 października 2020 r., ponownie wezwano A.K. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 17 lutego 2020 r. poprzez uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący wniósł pismo, w którym podniósł, że wnosi o rozpoznanie skargi ponieważ nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, gdyż w stanie epidemii "jest mu bardzo ciężko".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w okolicznościach tej sprawy, w sytuacji, gdy po wydaniu prawomocnego postanowienia z 9 września 2020 r. ponowiono wezwanie do wykonania zarządzenia o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni, czyli w istocie po raz trzeci wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (po wezwaniu z lutego oraz maja 2020 r.), to z powodu złożenia przez skarżącego w tym terminie pisma, które z uwagi na jego treść, wskazującą na nieposiadanie przez skarżącego środków niezbędnych do uiszczenia wpisu powinno być traktowane jako kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, ale z powołaniem się na zmienione okoliczności faktyczne w stosunku do tych rozważanych przy wydaniu wspomnianego prawomocnego postanowienia odmownego, należało przed odrzuceniem skargi taki wniosek prawomocnie rozpoznać. Naczelny Sąd Administracyjny na gruncie tej sprawy podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle analogicznego stanu sprawy w postępowaniu prowadzonym pod sygn. I FZ 155/20 (postanowienie NSA z 16 września 2020 r.), w której trafnie zauważono, że z uwagi na treść art. 243 P.p.s.a. ("prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek w toku postępowania") oraz art. 165 P.p.s.a. ("postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne"), skarżący po otrzymaniu kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi mógł przypuszczać, że nowe, zmienione okoliczności sprawy uprawniają go do ubiegania się o zmianę odmownego postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Podkreślić należy, że w sprawie I FZ 155/20 zapatrywanie takie Sąd wyraził w stosunku do strony będącej profesjonalnym uczestnikiem obrotu prawnego (spółki z o.o.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejsze zażalenie, pozostaje ono tym bardziej adekwatne w odniesieniu do strony będącej osobą fizyczną, emerytem nieporadnym "prawnie", któremu w innym postępowaniu przed WSA w Lublinie przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym (postanowienie z 27 maja 2019 r. III SA/Lu 94/19).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.