Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Po 975/03 odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd powołując się na treść art. 245 § 1 i 2, 246 § 1-pkt 1 w zw. z art. 260, 255, 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stwierdził, iż skarżąca mimo zobowiązania nie sprecyzowała swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Nie udokumentowała, by w istocie wymagała przyznania prawa pomocy, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W zażaleniu pełnomocnik skarżącej zarzucił postanowieniu Sądu I instancji niewłaściwe zastosowanie art. 255 w zw. z art. 252 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uznanie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie był wystarczający do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych oraz błędną ocenę dowodów i brak rozróżnienia w zeznaniach rocznych PIT-36 pozycji dochód i przychód, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy.
Reasumując autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie postanowienia i ponowne wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 3 i 4).
W myśl art. 246 § 1 w/w ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż M. K. zwróciła się do Sądu I instancji z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych a więc przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uwagi na to, iż dane zawarte w urzędowym formularzu o przyznanie wnioskowanego zwolnienia były niewystarczające do oceny sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej, Sąd I instancji prawidłowo wezwał stronę w trybie art. 252 w zw. z art. 255 do złożenia stosownych dokumentów w terminie 14 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca wykonując powyższe zobowiązanie udzieliła dość ogólnikowych i lakonicznych wyjaśnień w żądanych przez Sąd kwestiach, składając część żądanych dokumentów. W związku z powyższym, WSA w Poznaniu uznał, iż skarżąca nie wykazała by wymagała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 w/w ustawy ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten posługuje się określeniem "gdy osoba ta wykaże", co oznacza, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Jeśli zatem, M. K. została wezwana do złożenia stosownych dokumentów i wyjaśnień, to w jej interesie było należyte wykonanie tego zobowiązania.
Nie można również zgodzić się z twierdzeniem strony, że Sąd I instancji nie rozróżnia pojęcia przychód i dochód. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wyraźnie pisał o osiągniętym przez stronę przychodzie. Strona błędnie przyjmuje, że podany w uzasadnieniu przychód był bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Przesłanką odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, jak powiedziano wyżej, było niewskazanie w toku postępowania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Wątpliwości wzbudzają także informacje udzielane przez stronę w toku postępowania przez to, iż niektóre z nich pozostają ze sobą w sprzeczności. Tak na przykład we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że skarżąca przebywała za granicą do listopada 2005 r. w płatnej szkole językowej, podczas gdy piśmie z dnia 16 listopada 2005 r. oraz w zażaleniu podaje się, że na kursie językowym przebywała nie ona, a jej córka K., a kurs finansował dziadek E. D.. Mało wiarygodne jest również twierdzenie skarżącej, że nie posiada ona żadnych rachunków bankowych, skoro jest osobą, która prowadzi działalność gospodarczą.
Wszystkie te okoliczności prowadzą, zatem do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i brak jest podstaw prawnych do wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wyd. Zakamycze 2005, s. 594).
W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie występuje, co uzasadnia oddalenie zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).