Uzasadnienie
W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł D. W. i M. W. [...] lipca 2014 r. złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku podano, że małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a ich łączny miesięczny dochód wynosi 2.781 zł i pochodzi wyłącznie z otrzymywanych emerytur. Wskazano też, że wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości położonej we wsi N. D., oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o pow. [...] m2. Nadto w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. D. i M. W. wnieśli o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu od rozpoznania niniejszej sprawy.
Referendarz sądowy wezwał w piśmie z dnia 28 lipca 2014 r. wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich oraz w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy.
Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. W związku z ich sprzeciwem Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 24 października 2014 r. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy, powołując się na oczywistą bezzasadność skargi (art. 247 P.p.s.a.).
Na skutek rozpoznania zażalenia D. i M. Wnuków Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. (sygn. akt II OZ 1326/14) uchylił ww. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 24 października 2014 r. NSA stwierdził wówczas, że skutki wniesienia wniosku o uzupełnienie decyzji na podstawie art. 111 § 1 K.p.a. w zakresie biegu terminu do wniesienia skargi, nie są tak oczywiste jak to przedstawił Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Oznacza to, że w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 247 P.p.s.a. Nie można bowiem uznać, że odrzucenie skargi w niniejszej sprawie nie wymaga głębszej analizy prawnej.
Jednocześnie NSA stwierdził, że możliwe jest rozpoznanie przez sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeżeli od rozpoznania tego wniosku zależy nadanie sprawie dalszego biegu. Sędzia taki może jedynie przyznać bądź odmówić przyznania prawa pomocy. Natomiast powinien powstrzymać się od rozstrzygania o oczywistej bezzasadności skargi mając na uwadze wagę tego rodzaju rozstrzygnięcia, które może być oceniane pod kątem naruszenia prawa do sądu, a więc prawa którego ochronie służyć ma między innymi instytucja wyłączenia sędziego.
W piśmie nadanym przez pocztę w dniu [...] grudnia 2014 r. D. i M. W. złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na konieczność wniesienia skargi kasacyjnej od "decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] października 2014 r. sygn. akt II SA/Wr 451/14". We wniosku wskazali, że są dyskryminowani zarówno przez Sąd, jak i organy administracji publicznej. Zdaniem wnioskodawców organy i Sąd mają wspólny zamiar, aby zniszczyć skarżących i pozbawić ich majątku. W dalszej części wniosek powiela informacje zawarte w poprzednio złożonych formularzach.
Nadto D., M., J. i M. W. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia WSA we Wrocławiu z dnia 27 października 2014 r., którym odrzucono ich skargę jako niedopuszczalną. Skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2015 r. z uwagi na brak formalny w postaci sporządzenia jej z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego z art. 175 P.p.s.a.
Ponownie rozpoznając wniosek D. i M. W. z dnia [...] lipca 2014 r. WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. odmówił ww. wnioskodawcom przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Na wstępie Sąd zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu mimo wniosku o wyłączenie sędziów, w tym sędziego sprawozdawcy, a to na zasadzie przepisu art. 20 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), który nakazuje sędziemu objętemu wnioskiem o wyłączenie spełnianie czynności niecierpiących zwłoki. Podkreślił, że w jego przekonaniu rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w niniejszej sprawie taką czynnością, ponieważ bez rozpoznania tego wniosku nie jest możliwe nadanie dalszego biegu sprawie.
Sąd przywołał treść art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 252 § 1 oraz art. 255 P.p.s.a. i stwierdził, że to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uwzględniając powyższe, Sąd przyjął, że dochód wnioskodawców na poziomie 2.781 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Z kolei brak szczegółowych informacji o kosztach utrzymania skarżących nie pozwala na dywagowanie, na jakim poziomie kształtują się ich rzeczywiste możliwości płatnicze.
Sąd uznał, że to co skarżący ujawnili we wniosku, podlega ocenie sądu i prowadzi do przyjęcia, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zignorowanie wezwania referendarza do uzupełnienia wniosku o pewne szczegółowe informacje oznacza, że celem skarżących wcale nie było i nie jest rzetelne wykazanie, że są osobami faktycznie uprawnionymi do uzyskania prawa pomocy.
Zdaniem Sądu, składanie niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących. Takie podejście skarżących, znane Sądowi z urzędu również z innych spraw inicjowanych głównie przez D. W., świadczy o tym, że strona skarżąca prowadzi swoje sprawy w sposób nierzetelny. Wnioskodawcy pozbawili w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny ich sytuacji materialnej, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych też przyczyn, sąd uznał, że wnioskodawcy nie są osobami, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.
Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostaje nienależycie udokumentowany, ale już jego ocena w tym stanie pozwala na przesądzenie, iż na obecnym etapie nie zostało przez wnioskodawców wykazane, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w zainicjowanym przez siebie postępowaniu.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła D. W. i M. W., domagając się jego uchylenia. Podniesiono, że z postanowienia nie wynika, który wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpatrzony niniejszym postanowieniem. Podkreślono, że składano wniosek o przyznanie prawa pomocy "do kasacji". Zdaniem żalących się Sąd "z rażącym naruszeniem prawa dokonał ich ubezwłasnowolnienia i rażąco naruszał interes publiczny, społeczny i prawa materialne strony skarżącej i prawo do wyroku, do obrony." Wskazano, że nie stać ich na walkę z bezprawiem sędziów WSA we Wrocławiu. Ich zdaniem Sąd niedopuszczając do sprawy i bez badania sprawy i akt odrzucił skargę strony skarżącej. Zarzucają, że Sąd nie rozpoznał wniosku o wyłączenie sędziów. Ich zdaniem Sąd "nie powinien też orzekać, winien wstrzymać się od orzekania by skarżąca miała prawo do sprawiedliwego i niezawisłego Sądu i prawa pomocy." Skarżący uważają, że postanowienie wydane w dniu 16 stycznia 2015 r. jest niejasne i niesprawiedliwe.
Podkreślono, że Sąd I instancji nie honoruje też wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2014 r. i odrzuca skargi w chwili ich wpływu do Sądu, czym zmusza wnioskodawców do kosztów kasacji, na które ich nie stać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei na mocy art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Mając powyższe na uwadze słusznie Sąd I instancji wskazał, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej tej szczególnej pomocy jaką jest prawo pomocy. Można przyjąć, że tylko od tego jakich argumentów strona użyje uzasadniając swój wniosek zależy, czy uzyska przedmiotowe wsparcie. Oczywiście argumentacja powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazywanie na inne okoliczności nie powoduje że wniosek jest prawidłowo uzasadniony. Podobnie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nastręcza wątpliwości, to stosownie do art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy zaniecha współpracy w tym zakresie, to Sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy.
Ponadto wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jak wynika z zaskarżonego postanowienia to właśnie powyższe okoliczności zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy zainteresowanym. Sąd uznał za niewystarczające i budzące wątpliwości dane zawarte we wniosku skarżących o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wezwano ich do uzupełnienia wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe (k.
28) co jednak pozostało bez odpowiedzi. W tym stanie rzeczy Sąd utracił sposobność do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskujących co dało podstawę do odmowy udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto Sąd powziął uzasadnioną wątpliwość co do wiarygodności danych zawartych we wniosku.
Skarżący podnoszą w zażaleniu, że Sąd nie określił, którego wniosku dotyczy odmowa przyznania prawa pomocy. Skoro jednak Sąd I instancji już na wstępie uzasadnienia odwołuje się twierdzeń zawartych w wyroku NSA z 16 grudnia 2014 r., którym uchylono postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 24 października 2014 r. oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 lipca 2014 r., to wynika z tego, że przedmiotem rozpoznania właśnie ten wniosek.
Trudno stwierdzić, co skarżący mieli na uwadze zarzucając Sądowi I instancji, że "z rażącym naruszeniem prawa dokonał ich ubezwłasnowolnienia i rażąco naruszał interes publiczny, społeczny i prawa materialne strony skarżącej i prawo do wyroku, do obrony." Sformułowania te nie znalazły jakiegokolwiek uzasadnienia w treści ich zażalenia. Nie jest zatem możliwe odniesienie się do tego zarzutu w kontekście oceny poprawności skarżonego postanowienia.
Dalej skarżący twierdzą, że Sąd nie powinien rozpoznawać wniosku o prawo pomocy bowiem został złożony i nierozpoznany dotąd wniosek o wyłączenie sędziów WSA we Wrocławiu. W tym miejscu należy sięgnąć do uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2014 r., gdzie Sąd ten jednoznacznie wyjaśnił, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy należy zaliczyć do czynności niecierpiących zwłoki, związanych z prawem do sądu i należących do czynności, od których zależy nadanie sprawie dalszego biegu. Zatem jak wskazał NSA możliwe jest rozpoznanie przez sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednak sędzia taki może jedynie przyznać bądź odmówić przyznania prawa pomocy.
Natomiast powinien powstrzymać się od rozstrzygania o oczywistej bezzasadności skargi mając na uwadze wagę tego rodzaju rozstrzygnięcia, które może być oceniane pod kątem naruszenia prawa do sądu, a więc prawa którego ochronie służyć ma między innymi instytucja wyłączenia sędziego.
Sąd I instancji zastosował się do wskazań NSA zawartych w tym wyroku i postąpił prawidłowo rozpoznając wniosek o prawo pomocy, mimo że nie został dotychczas rozpatrzony wniosek o wyłączenie sędziów WSA we Wrocławiu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skarżących za bezzasadne i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.