Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1029/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy G. M. wskazała, że jedynym jej źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 2.244 zł netto. Wydatkowana jest ona w całości na podatki i opłaty takie jak gaz, prąd, wodę, kanalizację, wywóz śmieci, opał, lekarstwa, odzież, środki higieny osobistej, wyżywienie, bieżące remonty mieszkania i opłaty sądowe. Z wniosku, jak też z danych zawartych w aktach innych spraw sądowych z udziałem skarżącej wynika, że zamieszkuje ona w domu pow. 100 m², w którym zajmuje część o pow. 50 m2. Wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości rolnej - 1,63 ha. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów i żadnych wartościowych rzeczy ruchomych, takich jak np. samochód.
Postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w zakresie uznając, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala na poniesienie związanych z tym kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ustawowo przewidzianym do tego terminie G. M. złożyła sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zakwestionowała ocenę jej sytuacji finansowej. Podkreśliła, że wobec bezprawnego odrzucenia skargi postawiona została przez Sąd w sytuacji zmuszającej ją do złożenia skargi kasacyjnej, co wielokrotnie zwiększa koszty sądowe związane z niniejszą sprawą.
Biorąc pod uwagę, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny zgodnie, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej zwanej "P.p.s.a."). Sąd zwrócił uwagę, że przy ocenie wniosku strony skorzystano ze szczegółowych danych dotyczących jej wydatków, które podała ona do sprawy oznaczonej sygnaturą akt II SA/Rz 507/15, w której również ubiegała się o przyznanie prawa pomocy. Dane te wskazują na następujące miesięczne wydatki wnioskodawczyni: 750 zł – żywność, 250 zł – leczenie, 450 zł - utrzymanie domu, 100 zł – odzież, 60 zł – środki higieny osobistej, 64 zł – podatki i "opłaty", 400 zł – bieżące remonty mieszkania, 120 zł – telefon, 50 zł – opłaty sądowe.
W ocenie Sądu analiza przedstawionych danych prowadzi do wniosku, że wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stałe dochody, które zabezpieczają jej bieżące wydatki. W treści wniosku brak jest natomiast jakichkolwiek informacji uzasadniających by cierpiała ona niedostatek, oraz że nie stać ją na jednorazowe poniesienie kosztów sądowych. Wbrew argumentacji skarżącej osiągany przez nią dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. O możliwości poczynienia oszczędności wskazuje zaś sama zainteresowana we wniosku, stwierdzając, że swój dochód miesięczny wydatkuje m.in. na opłaty sądowe.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G. M., wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca wskazała, że w zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny polegający na wpisaniu błędnego oznaczenia numeru decyzji, co w jej ocenie winno skutkować jego uchyleniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W świetle przedstawionych przez stronę w niniejszej sprawie okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie wykazała, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając bowiem na względzie sytuację majątkową skarżącej, uznać należało, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym i jest ona stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. Biorąc pod uwagę wysokość stałego miesięcznego dochodu skarżącej (2.244 zł netto) oraz posiadany majątek (własność nieruchomości rolnej 1,63 ha oraz domu o powierzchni 100 m²), nie sposób uznać, iż zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczenie na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie stanowi zagrożenia dla ekonomicznej egzystencji skarżącej - co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do argumentów zawartych w zażaleniu należy wskazać, że skarżąca nie podniosła żadnych okoliczności, które pozwalałyby na podważenie ustaleń, poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, co do jej stanu majątkowego i rodzinnego, a które skutkowałyby stwierdzeniem, iż istnieją podstawy do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.