Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 15 grudnia 2005r., sygn. akt II SA/Bk 890/05 przyznał T. D. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w kwocie ponad 100 zł i oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że T. D. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy przysługuje tylko osobom, których sytuacja majątkowa nie pozwala na dochodzenie swoich praw przed sądem.
Zasadą jest, że strony ponoszą koszty swego uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym (art. 199 ppsa). Jeżeli więc strona ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy to na niej spoczywa obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podała, że łączny dochód jej dwuosobowej rodziny wynosi 1017 zł miesięcznie i obejmuje świadczenia otrzymywane przez wnioskodawczynię oraz jej męża z tytułu rent chorobowych w wysokości 500 zł i 517 zł. Oświadczyła, iż nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Wskazała, że miesięcznie ponosi wydatki na leki w kwocie 250 zł, a także opłaty w wysokości 300 zł. Nadto dołączyła wezwanie Komornika Sądowego do dokonywania przez ZUS potrąceń z renty małżonka w wysokości ¼ renty. Małżonkowie obecnie mieszkają u syna – R. D., który jest bezrobotny. Do wniosku dołączono umowę darowizny i dożywocie zawartą w formie aktu notarialnego w dniu 19 kwietnia 2002r.
Okoliczności sprawy wskazują, że sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na częściowe poniesienie kosztów sądowych.
Jak wynika z załączonej umowy darowizny i dożywocie, zawartej w dniu 19 kwietnia 2002r., skarżąca i jej mąż będący właścicielami działki gruntu o powierzchni 32 ary zabudowanej domem murowanym o powierzchni 70m2 darowali udział wynoszący 1/2 części wskazanej nieruchomości na rzecz syna R. D., a następnie przenieśli na rzecz syna A. D. – w zamian za dożywocie – własność udziału wynoszącego ½ części opisanej wyżej nieruchomości. Zgodnie z treścią § 4 umowy darowizny i dożywocie ustanowione na rzecz skarżącej i jej męża dożywocie obejmuje zobowiązanie syna – A. D.o do przyjęcia rodziców z dniem podpisania tej umowy jako domowników, dostarczenia im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie im odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawienia im własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego zwyczajom miejscowym.
Nadto małżonkowie uzyskują stały dochód w wysokości 1017 zł, nie mają innych osób na utrzymaniu, obecnie mieszkają u syna. Oprócz potrąceń dokonywanych przez ZUS z renty męża skarżącej w wysokości około 130 zł, ponoszą wydatki związane z utrzymaniem (300 zł) i na leczenie (250 zł).
Nie ulega wątpliwości, że ponoszone przez skarżącą wydatki na leczenie oraz potrącenia z renty męża są dotkliwym obciążeniem budżetu domowego. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do Sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Aktualnie koszty postępowania w niniejszej sprawie obejmują wpis sądowy w kwocie 200 zł. Zestawienie wysokości opłaty sądowej z poczynionymi ustaleniami pozwala stwierdzić, że skarżąca jest w stanie w oparciu o uzyskiwane dochody pozyskać odpowiednie środki finansowe na uiszczenie wpisu w wysokości 100zł oraz pozostałych kosztów sądowych, które mogą wystąpić w sprawie.
Należy też zaznaczyć, iż koszty sadowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy.
Pismem z dnia 28 grudnia 2005r. skarżąca wniosła zażalenie od tego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że wnosi o zwolnienie jej od wpisu sądowego od skargi w całości. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jest osobą chorą i dużą część pieniędzy przeznacza na leki, opłaty i opał na zimę. Mieszka z bezrobotnym synem na którego utrzymanie też musi łożyć pieniądze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 197 § 2 ppsa do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. W myśl art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma ona usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone postanowienie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ppsa).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Istotne jest, iż na obecnym etapie postępowania sądowego skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Warunkiem zwolnienia od kosztów sądowych jest z jednej strony wykazanie, że na stronie ciąży obowiązek uiszczenia konkretnych opłat sądowych, a z drugiej strony, że nie może ich uiścić bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny (postanowienie SN z dnia 28 stycznia 1981r., IV PZ 5/81, niepublikowane).
Słuszne jest stanowisko Sądu I instancji, że sytuacja materialna skarżącej pozwala na częściowe poniesienie kosztów sądowych. Zarówno skarżąca jak i jej mąż nie są pozbawieni źródeł utrzymania, gdyż otrzymują na bieżąco świadczenia z tytułu renty w łącznej wysokości 1017 zł miesięcznie. Ponoszone przy tym przez skarżącą wydatki (potrącenia z renty męża – 130zł, opłaty -300 zł, leki- 250 zł) pozwalają na przyjęcie, iż jest ona w stanie ponieść wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe, które mogą wystąpić w sprawie.
W niniejszej sprawie znaczenie ma okoliczność, iż z dniem podpisania umowy dożywocia tj. 19 kwietnia 2002r. syn skarżącej i jej męża – A. D. w zamian za przeniesienie ½ własności domu wraz z działką zobowiązał się przyjąć ich jako domowników i dostarczać im m. in. wyżywienie, ubranie, mieszkanie, światło i opał. Z treści tej umowy wynika zatem, iż skarżąca i jej mąż nie są zobowiązani do ponoszenia opłat w związku z zamieszkiwaniem u syna. W świetle powyższego fakt zamieszkiwania przez skarżącą i jej męża w tym samym budynku mieszkalnym, lecz u drugiego syna R. D. (który na podstawie umowy darowizny z dnia 19 kwietnia 2002r. otrzymał od rodziców ½ części domu wraz z działką)- będącego osobą bezrobotną - nie może stanowić okoliczności warunkującej zwolnienie od kosztów sądowych.
Rację ma Sąd I instancji twierdząc, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokojenia.
Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r, II CZ 104/84).
Ponadto skarżąca w zażaleniu od zaskarżonego postanowienia nie wskazała żadnych innych okoliczności poza tymi, które przytoczyła we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu art. 197 § 2 w związku z art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.