Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1430/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania prawa pomocy E. P. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd podał, że art. 219 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) nakazuje uiścić opłatę sądową przy wniesieniu do sądu pisma, jeżeli podlega ono opłacie, gdyż Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (art.220 §1 p.p.s.a.). Z art. 234 §1 p.p.s.a. wynika, że za stwierdzenie prawomocności oraz wydanie odpisów, zaświadczeń, wyciągów i innych dokumentów na podstawie akt, pobiera się opłatę kancelaryjną, której wysokość reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. (Dz.U.2003, nr 221, poz.2192).
Przepisy wskazanej ustawy przewidują instytucję prawa pomocy umożliwiającą obowiązanemu uzyskanie m.in. zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłat sądowych, w tym opłat kancelaryjnych. Przy czym, prawo pomocy może zostać udzielone przed wszczęciem postępowania rozpoznawczego lub w jego toku, a przyznane w fazie rozpoznawczej rozciąga się na postępowanie egzekucyjne. Prawo pomocy zawsze jednak związane jest z postępowaniem, które się toczy, albo będzie się niebawem toczyło – z dużym stopniem prawdopodobieństwa i wówczas przyznaje się je w związku z tym skonkretyzowanym już przyszłym postępowaniem w określonej sprawie, od rodzaju której zależne są koszty sądowe. Niedopuszczalne w świetle obowiązujących przepisów przywołanej ustawy jest natomiast przyznanie prawa pomocy w innych wypadkach, jeżeli żądanie wniosku nie wskazuje na nieodległy zamiar złożenia pisma (wniosku, skargi) wszczynającego postępowanie w trybie ustawy p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do decydowania o przyznaniu prawa pomocy dla postępowań innych, aniżeli toczące się w trybie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz.1270, ze zm.) i przed sądem administracyjnym.
Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Sąd I instancji podniósł nadto, że skoro postępowanie w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1430/02 zostało prawomocnie zakończone w dacie wyprzedzającej złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zarazem wnioskodawca składając wniosek nie wskazał, że niebawem zamierza złożyć pismo w postaci wniosku albo skargi celem wzruszenia prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przy wykorzystaniu instrumentów prawnych określonych w p.p.s.a. to brak jest tym samym podstaw dla uwzględnienia wniosku i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości łącznej wartości przygotowania uwierzytelnionych odpisów zarządzeń i orzeczeń wydanych postępowaniu w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1430/02.
Nadto Sąd I instancji podał, że wniosku tego nie można uwzględnić na podstawie złożonej zapowiedzi zamiaru skierowania stosownych pism do Rzecznika Praw Obywatelskich czy instytucji międzynarodowych, gdyż podmioty te nie prowadzą postępowań w trybie p.p.s.a. i właściwość Sądu orzekającego w przedmiocie wniosku nie zachodzi.
W zażaleniu z dnia [...] lutego 2011 r. E. P. podniósł, że zwracając się z prośbą do Prezesa Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o wydanie przez Sąd uwierzytelnionych odpisów zarządzeń, postanowień i wyroków wydanych w jego sprawie przedłożył stosowny wniosek o zwolnienie go od opłat sądowych za wydane dokumenty podnosząc, że utracił majątek " na skutek pozaprawnych poczynań lokalnej zorganizowanej przestępczości". Nadto nadmienił, że od dostarczenia wyżej wymienionych dokumentów zależy bezpłatna pomoc ze strony instytucji pozarządowych i organizacji międzynarodowych w jego sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie.
Stosownie zaś do art. 234 § 1 P.p.s.a. za stwierdzenie prawomocności oraz wydanie odpisów, zaświadczeń, wyciągów i innych dokumentów na podstawie akt, pobiera się opłatę kancelaryjną, której wysokość reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2192).
W złożonym zażaleniu Skarżący podniósł, że utracił majątek " na skutek pozaprawnych poczynań lokalnej zorganizowanej przestępczości", a od dostarczenia przez Sąd I instancji uwierzytelnionych odpisów zarządzeń, postanowień i wyroków wydanych w jego sprawach zależy bezpłatna pomoc ze strony instytucji pozarządowych i organizacji międzynarodowych do których zwrócił się o pomoc.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Zapewnia ono osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem administracyjnym, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Opłaty kancelaryjnej nie uiszcza osoba zwolniona od kosztów sądowych lub tylko od opłat sądowych.
W niniejszej sprawie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej Skarżący wiąże z zapowiedzią dochodzenia swoich praw przed Rzecznikiem Praw Obywatelskich czy instytucji międzynarodowych, a nie przed sądem administracyjnym.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż Sąd I instancji prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu w postaci zwolnienia od uiszczenia opłaty kancelaryjnej.
Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.