Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 660/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił M. F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Warmińsko – Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie nakazania zlikwidowania nieodpowiedniego stanu technicznego budynku mieszkalnego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych M. F. oświadczył, iż znajduje się obecnie w ciężkiej sytuacji finansowej. Wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. Z działalności tej do sierpnia bieżącego roku, zgodnie z podatkową książką przychodów i rozchodów, zarobił 6.830,35 zł brutto, z czego musiał opłacić składki ZUS-owskie w wysokości 6.331,04 zł, czyli "na czysto" zostało mu 499,31 zł. Wśród wykazanych składników majątkowych skarżący wymienił mały, odziedziczony po matce majątek w postaci kawalerki, która jest zadłużona na kwotę ok. 5.000 zł, gdyż brakowało mu na opłacenie czynszu. Skarżący wskazał, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe; ponadto jego majątek stanowią: dom (150 m2), którego dotyczy postępowanie, mieszkanie (37 m2) i "½ udziału 36m2 mieszkaniu"; dochód miesięczny brutto wynosi 853,79 zł.
W toku prowadzonego postępowania referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do dostarczenia: (1) kopii dowodów uiszczenia we wrześniu wydatków związanych z posiadanymi lokalami; (2) oświadczenia wyszczególniającego pozostałe wydatki wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, wskazującego sposób wykorzystywania każdej z posiadanych nieruchomości oraz zawierającego dane osób z "najbliższej rodziny" łożących na jego utrzymanie oraz informacje o ich sytuacji materialnej i innych uwarunkowaniach zdolności płatniczych; (3) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, posiadanych przez niego oraz w/w osoby - za wrzesień br.; (4) kopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów - z bieżącego roku.
W odpowiedzi na wezwanie M. F. przedłożył wyciąg z rachunku firmowego, historię zadłużenia wobec spółdzielni mieszkaniowej za lokal nr [...] przy ul. [...] w E. oraz dowód opłacenia czynszu za mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w E., "gdzie obecnie mieszka a które należy do przyjaciela rodziny (...) przebywającego na stałe w K.". Przedstawił również kopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów z br. oraz oświadczenie następującej treści: "Moje pozostałe wydatki (to) składki ZUS nie ujęte w księdze przychodów i rozchodów czyli społeczna 547,99 i zdrowotna 243,37 czynsz za mieszkanie ok. 580 zł, na jedzenie 500-600 zł". Ponadto wskazał, iż nieruchomość w F. przy ulicy [...] jest zamieszkała przez stryja skarżącego na podstawie służebności mieszkania. Podatek od tej nieruchomości wynosi 770 zł rocznie, przychodów zaś z tej nieruchomości nie posiada. Mieszkanie w F. przy ulicy [...] w którym ma ½ udziałów jest niezamieszkane.
Nie uzyskuje podchodów z tego mieszkania, nie może go wynająć, gdyż potrzebny jest tam generalny remont. Mieszkanie w E. na ulicy [...] od września 2010 r. wynajmuje, a środki pieniężne wpłaca w całości tj. około 750 zł na poczet zadłużenia, które wynosi około 4.500 zł należności głównej i około 2.000 zł odsetek." Celem wykazania sytuacji rodzinnej i możliwości pomocy ze strony rodziny skarżący wskazał, że najbliższą jego rodziną jest ojciec, z którym ma nienajlepsze stosunki i rzadko otrzymuje od niego wsparcie finansowe. Największą pomoc otrzymuje od narzeczonej E. L., która wspiera skarżącego finansowo. Jej dochód we wrześniu netto wynosił około 1.900 zł, innego majątku w postaci nieruchomości i przedmiotów wartościowych nie posiada. Wskazał również, że nie posiada żadnych informacji o zasobach pieniężnych E. L. Skarżący przesłał też wyciąg z własnego konta gospodarczego informując, iż na wyciąg z konta osobistego musi czekać 14 dni, a nie ma możliwości pobrania go w wersji on-line. Wskazał również, że E. L. odmówiła przekazania swoich wyciągów bankowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznawał wniosek M. F. o przyznanie prawa pomocy na skutek wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza, którym odmówiono skarżącemu prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podkreślił, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa wymóg podania takich danych, które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego.
Z kolei zaś przepis art. 255 p.p.s.a. daje możliwość nałożenia na wnioskodawcę obowiązku uzupełnienia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, chcąc skorzystać z prawa pomocy, winien on liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień, czy też przedstawienia stosownych dowodów w kwestii okoliczności kształtujących jego sytuację ekonomiczną.
W niniejszej sprawie oczywistym jest, że położenie ekonomiczne skarżącego, będącego na utrzymaniu swej narzeczonej stanowi pochodną jej sytuacji materialnej. Stąd należało ją uwzględnić przy rozpatrywaniu wniosku, analogicznie jak dochody i majątek osób współgospodarujących z osobą ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. Ujawnienie stanu posiadania i struktury wydatków E. L. stanowiłoby dodatkowo sposobność do uwiarygodnienia tego, iż na pomoc skarżącemu (czynsz i żywność), przeznacza ona ponad połowę swych dochodów. Mając dodatkowo na uwadze, iż nie zostały udokumentowane wydatki na lokale stanowiące własność skarżącego i przedłożone wyciągi z jego konta osobistego, zdaniem Sądu I instancji, wydanie pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia nie byłoby uzasadnione. Jak podkreślił Sąd, w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. F. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że dokumenty przedłożone przez niego nie wykazywały jego sytuacji życiowej i materialnej uzasadniającej jego wniosek o zwolnienie go z kosztów sądowych. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nierozważenie, czy w oparciu o dokumenty załączone do wniosku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego choćby z części kosztów.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak właściwie zauważył Sąd I instancji, z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości sądu, powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 p.p.s.a. tj. zobowiązać wnioskodawcę do przedłożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie zauważyć należy, że skarżący był wezwany przez Sąd do przedłożenia stosownych dokumentów, jednakże wezwania tego nie wykonał w sposób wyczerpujący. Tym samym jego wyjaśnienia okazały się niejasne i niewystarczające dla ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.