Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę, ponieważ na wezwanie Sądu strona skarżąca nie uzupełniła braku formalnego skargi przez nadesłanie wymaganej liczby właściwie sporządzonych i podpisanych odpisów skargi.
Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącego został wezwany do nadesłania 4 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych. W wezwaniu wskazano, że odpisem pisma mogą być też uwierzytelnione fotokopie lub uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej.
W wykonaniu tego wezwania jedynie 2 spośród wymaganych odpisów skargi spełniało ww. wymagania wskazane w wezwaniu. Pozostałe 2 stanowiły jedynie wydruki (fotokopie) bez wymaganych podpisów.
Zażalenie na ww. postanowienie wniosła strona skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.
W zażaleniu sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia:
- art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż odpisy pisma złożonego przez stronę każdorazowo muszą być własnoręcznie podpisane przez skarżącego bądź jego pełnomocnika lub uwierzytelnione za zgodność z oryginałem pisma, a także przez błędne zastosowanie ww. przepisu i w konsekwencji bezzasadne odrzucenie skargi, podczas gdy z art. 47 § 1 i 2 p.p.s.a. nie wynika obowiązek odręcznego podpisywania odpisów pism procesowych przez stronę, a także ich uwierzytelniania, zaś art. 47 § 2 p.p.s.a. stanowi katalog otwarty ze względu na jego literalną wykładnię;
- art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy w przedmiotowej sprawie skarżący uzupełnił brak formalny wniesionej skargi w terminie zakreślonym przez Sąd I instancji, a zatem nie ziściły się przesłanki do zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. i odrzucenia skargi;
- art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP przez bezzasadne zamknięcie skarżącemu drogi sądowej, mimo iż sprawie można nadać dalszy bieg, podczas gdy ww. przepisy ustawy zasadniczej gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykania drogi sądowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega uwzględnieniu.
Stosownie do treści art. 46 § 1 p.p.s.a. każde pismo wnoszone do sądu powinno zawierać podpis strony, albo jej przedstawicieli ustawowych lub pełnomocników.
Zgodnie natomiast z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć jego odpisy oraz odpisy załączników dla doręczenia ich stronom i uczestnikom postępowania. W myśl zaś art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Taka odmienna regulacja ma zastosowanie do skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, bowiem zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skargi, której braków formalnych nie uzupełniono w wyznaczonym terminie, nie pozostawia się bez rozpoznania, lecz podlega ona odrzuceniu.
W tym miejscu wskazać należy, że odpisem pisma procesowego jest każdy jego dalszy egzemplarz zgodny z oryginałem. Istotą bowiem odpisu jest odwzorowanie w dowolnej technice pełnej treści składanego pisma. Może to być kopia maszynowa, a także kopia wykonana przy użyciu każdej innej techniki powielania, np. wydruk komputerowy (por. postanowienie NSA: z 30 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 927/09; wyrok NSA z 5 marca 2008 r., II OSK 774/06; postanowienie SN z 27 stycznia 2006 r., III CK 369/05, publ. LEX 178249).
W orzecznictwie i piśmiennictwie niejednolicie podchodzi się do konieczności uwierzytelnienia odpisów pisma procesowego. Na gruncie procedury cywilnej Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 sierpnia 1998 r., sygn. akt III CZ 107/98 stanął na stanowisku, że kserokopie pism muszą być poświadczone za zgodność z oryginałem podpisem strony, jej przedstawiciela ustawowego bądź pełnomocnika. Przeciwne zdanie zaprezentowano jednak w postanowieniach z 18 października 2002 r., sygn. akt V CKN 1830/00 i sygn. akt V CKN 1820/00, z 12 stycznia 2009 r., sygn. akt II PZ 37/08 oraz z 9 stycznia 2012 r., sygn. akt II UZ 48/11, gdzie podkreślano, że odpis pisma to jedynie kolejny egzemplarz, który jest zgodny z oryginałem, przy czym nie ma znaczenia, czy jest to kopia maszynowa, kserokopia, czy wydruk komputerowy. Podstawowym wymogiem odpisu pisma procesowego pozostaje jego zgodność, tj. wierność treści z oryginałem. Podobne spory pojawiły się w procedurze sądowoadministracyjnej. Pierwsze stanowisko stwierdza, że z art. 47 § 1 p.p.s.a. wynika, iż zarówno fotokopie, jak i wydruki z poczty elektronicznej wymagają uwierzytelnienia przez stronę (R. Hauser i M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, str. 274 oraz H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydanie 4, s. 302; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wolters Kluwer, wydanie VI, str. 256-257). Zgodnie natomiast z drugim poglądem, skoro wedle art. 47 § 2 p.p.s.a. odpisami mogą być także "uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej", to dopuszczalne jest traktowanie jako odpisów również innego rodzaju wydruków czy kopii, także nieuwierzytelnionych. Nie każde nieuzupełnienie braków pisma będzie prowadziło do jego odrzucenia lub pozostawienia bez rozpoznania. Przykładowo, jeżeli jednak strona lub jej pełnomocnik – na wezwanie sądu – nadeśle, ale odpowiadające treści pisma strony, to odrzucenie tego pisma lub pozostawienie go bez rozpoznania nie znajduje uzasadnienia w treści komentowanego przepisu w zw. z art. 49, ponieważ nie ma przeszkód, żeby pismo strony – mimo wspomnianych niedociągnięć – mogło otrzymać prawidłowy bieg – por. wyrok NSA z 23 listopada 2005 r., I OSK 133/05 (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie V, LexisNexis 2011, odpowiednio teza 5 i 2).
Naczelny Sąd Administracyjny, w okolicznościach niniejszej sprawy, mając na uwadze wskazane powyżej dwa stanowiska doktryny, podziela w omawianym zakresie, a akceptowany pogląd zaprezentowany m.in. w postanowieniach z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt II OZ 619/18 oraz z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1209/17. Zgodnie z tym poglądem za dominujące należy uznać stanowisko orzecznicze, zgodnie z którym w sytuacji, gdy wezwanie sądu zostało wykonane w ten sposób, że strona lub jej pełnomocnik nadesłali kserokopie, a więc egzemplarze odpowiadające treści złożonego środka zaskarżenia, a jedynie część z nich nie poświadczono ich za zgodność z oryginałem, to mogą zaistnieć podstawy do stwierdzenia, że odrzucenie pisma byłoby dotknięte nadmiernym formalizmem. Odrzucenie takiego pisma nie znajduje uzasadnienia w treści art. 47 § 1 w zw. z art. 49 p.p.s.a., ponieważ nie ma przeszkód, żeby pismo – mimo wspomnianych niedociągnięć – mogło otrzymać prawidłowy bieg (por. postanowienia NSA: z 11 stycznia 2019 r., I OZ 1235/18; z 8 października 2019 r., I OZ 905/19).
Wobec powyższego za niezasadne należało uznać stanowisko Sądu I instancji, że skargę należało odrzucić.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.
Odnosząc się do wniosku zawartego w zażaleniu w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (por. uchwałę NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).