Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016r., sygn. akt VII SA/Wa 1047/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia.
W uzasadnieniu postanowienia podano, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1047/15 wpłynął na formularzu PPF wniosek ww. skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Dane w formularzu PPF zostały uzupełnione wyjaśnieniami, które wpłynęły do Sądu w dniu [...] września 2015 r. Z treści nadesłanego przez wnioskodawców formularza wniosku wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że mieszkają w N. w mieszkaniu o nr [...], o pow. [...] m2. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. W ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. M. W. zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, ale nie osiąga z niej dochodów, J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej.
Dom został wybudowany staraniem własnej pracy (budowa od 1996 r.), nie jest zamieszkany. Budowa była także prowadzona z kredytów spłacanych i pobieranych przez syna wnioskodawców. Wnioskodawcy nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerami. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Do pisma dołączono oświadczenia J. W. i M. W. na okoliczność, że nie zamieszkują razem z wnioskodawcami w N. [...] oraz kopie dokumentów PIT D. W. i M. W. Ponadto wnioskodawcy na wezwanie Sądu złożyli w dniu [...] października 2015 r. oświadczenie, że są świadomi odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1047/15 odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytaczając treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a podniósł, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nie udzielenia przez nich szczegółowych informacji. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajdują się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną wnioskodawców, w szczególności w świetle nie udzielenia informacji na temat ponoszonych comiesięcznych wydatków. Dopiero porównanie koniecznych wydatków z wpływami pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony.
Ponadto wniosek w zasadzie nie zawiera uzasadnienia odnoszącego się do trudnej sytuacji materialnej strony, brak jest dokumentów źródłowych – wyciągów z rachunków bankowych. Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że wnioskodawcy otrzymują emeryturę, co wynika z nadesłanych kserokopii dokumentów PIT, co z kolei skłania do wniosku, że ich sytuacja materialna jest stabilna. Emerytura jest stale wypłacanym przychodem, z którego skarżący żyją. Gdyby skarżący udzielili odpowiedzi w sposób do którego zostali zobowiązani Sąd miałby podstawy do oceny, czy można skarżących zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich, spełniających warunek do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżących oświadczenie jest zaś niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych.
W ocenie Sądu budzące wątpliwości są również informacje podane przez skarżących m.in. okoliczność, że syn wnioskodawców nie pracuje, jednakże pobierał i spłacał kredyty na budowę domu. Są to informacje mylące i wprowadzające Sąd w błąd oraz utrudniające rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawców.
Postępowanie wnioskodawców wprowadzające w błąd Sąd świadczy o tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawiera wiarygodnych danych. Brak dokładnych danych dotyczących adresu/adresów zamieszkania wszystkich skarżących, brak informacji dotyczących ponoszonych comiesięcznych wydatków, brak dokładnego uzasadnienia na czym trudna sytuacja finansowa polega, brak dokładnych informacji dotyczących prowadzonych, niewykreślonych, działalności gospodarczych J. W. i M. W. (dokumentów źródłowych potwierdzających informacje). Wszystkie wskazane braki powodują, że Sąd nie jest w stanie rzetelnie ocenić sytuacji materialnej wnioskodawców.
Sąd podniósł, że wobec nieprzedstawienia rzetelnych informacji dochód wnioskodawców jaki osiągają na poziomie 2781 zł jest wystarczający na pokrycie kosztów postępowania. Sąd wskazał na fakt pozostawania przez wnioskodawców inwestorami budowy domu, który przeczy okolicznościom, iż wnioskodawcy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Nadto okoliczność, że wnioskodawcy nie posiadają kont bankowych jest mało wiarygodna w świetle wskazania, że przy budowie domu wnioskodawcy korzystają z kredytów. Dodatkowo w poprzednich sprawach wnioskodawcy wskazywali posiadanie nieruchomości - dwóch działek o powierzchni [...] m2. W obecnie składanym wniosku strona nie wskazała tych nieruchomości, a zatem albo nieruchomości te zostały sprzedane w związku z czym osiągnięto dochód, albo strona zataiła ten fakt.
Składanie niepełnych czy też niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z Sądem pomimo stosownych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych finansowych zdolności skarżących.
Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli D. W. i M. W. wnosząc o uchylenie bądź zmianę zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.
Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Nadto wielość spraw inicjowanych przez skarżących nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd pierwszej instancji wezwał skarżących zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2015 r. (k. 29-30) do udzielenia informacji wskazujących m. in. na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny i przedstawienia dokumentów, z których wydatki te będą wynikać, do wskazania i udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym skarżąca aktualnie mieszka wraz z mężem. Informacji tych skarżący nie udzielili, nie przedstawili także żadnych dokumentów (np. rachunków), z których wynikałyby koszty utrzymania mieszkania i rodziny. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie uzupełnili złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej sytuacji finansowej. W konsekwencji przyjąć należy, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu.
Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.