Uzasadnienie
S. K., pismem z dnia 8 lipca 2013 r. wniósł przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 20 września 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie S. K. wniósł sprzeciw od w/w postanowienia z dnia 20 września 2013 r. podnosząc że dostarczył wszystkie dokumenty pozwalające stwierdzić, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Żądanie nadesłania tzw. dokumentów źródłowych skarżący uznał za obraźliwe, poniżające i pozbawiające czci jego rodzinę oraz podniósł, że narusza ono art. 47 i 51 Konstytucji RP.
Na zarządzenie Sędziego, pismem z dnia 15 października 2013 r. S. K. został zobowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - przedłożenie kopii rachunków (faktur) za media, tj. opłat za energię elektryczną dla budynku mieszkalnego oraz lokalu znajdującego się w posiadaniu strony, opłat za wodę dla obydwu tych nieruchomości, opłat za usługi telekomunikacyjne, opłat z tytułu czynszu za lokal mieszkalny bądź też opłat związanych z funduszem remontowym,
- - jednoznaczne wskazanie źródła utrzymania, gdyż z treści formularza wynikało, że ani skarżący ani też jego małżonka lub inny członek najbliższej rodziny nie uzyskują dochodu ze stosunku pracy ani też z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej lub artystycznej. O ile źródłem dochodu jest sprzedaż składników majątku fakt ten należało udokumentować za pomocą kopii stosownych umów,
- - wskazanie, czy skarżący jako osoba bezrobotna, pozbawiona źródeł dochodów korzysta z jakiejkolwiek formy wsparcia ze środków pomocy społecznej – w razie odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie decyzji orzekających o przyznaniu tej pomocy.
W odpowiedzi S. K. przysłał pismo, zatytułowane "skarga", kierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym działaniom podejmowanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zarzucił naruszenie praw i godności człowieka oraz obrazę przepisów Konstytucji RP (art. 45 i 51), żądając wydania orzeczenia w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 2400 m2 zabudowanej domem o pow. 200 m2 a także właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 100 m2. Skarżący zadeklarował, że żaden z członków jego rodziny nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, wskazał również, że nie posiada żadnych innych składników majątku, nie uzyskuje także wsparcia od osób trzecich.
Sąd podkreślił, że wezwanie o dodatkowe dokumenty nie może być traktowane jako swoista "szykana" względem strony, gdyż w istocie ma na celu wszechstronne i obiektywne zapoznanie się ze stanem faktycznym, a w konsekwencji równe traktowanie podmiotów ubiegających się o przyznanie prawa pomocy. Wbrew stanowisku skarżącego oczekiwanie od strony nadesłania tych dokumentów nie stanowi naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, albowiem to właśnie ten przepis nakłada na sąd obowiązek zachowania niezależności, bezstronności i niezawisłości.
Sąd podniósł również, że nie sposób uznać, iż ktokolwiek jest w stanie utrzymać dwie, duże nieruchomości, nie uzyskując żadnych dochodów. W sprzeciwie S. K. podkreślił zresztą, że obecny stan posiadania nie generuje dochodów a tylko koszty, co tym bardziej zasadnym czyni pytanie o źródła, z których czerpane są środki na utrzymanie rodziny oraz majątku zwłaszcza, że wnioskodawca pomimo braku jakichkolwiek dochodów nie jest również beneficjentem świadczeń pomocy społecznej.
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Gliwicach wniósł S. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznaniem pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika bowiem, jakie otrzymuje dochody, ani jakie ponosi wydatki na swoje utrzymanie. Należy zauważyć, że art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie ani dokumentów wskazujących na wysokość jego dochodów. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. Brak oświadczenia skarżącejgo w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków.
Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających zwolnienie od kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w powyższych kwestiach, dotyczących wysokości ponoszonych wydatków, a także możliwości finansowych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące możliwości partycypowania skarżącego w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.