Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. S. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż w dniu 19 maja 2005r. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Wojewody Śląskiego z 19 kwietnia 2005 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Blachowni z dnia 31 stycznia 2005 r. w przedmiocie wymeldowania skarżącego. Pismem z dnia 21 czerwca 2005 r. M. S. został wezwany do uzupełnienia braków skargi, przez nadesłanie jej uwierzytelnionych odpisów i uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100,00 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie zakreślonym przez Sąd skarżący złożył wniosek o zwolnienie go z tego obowiązku, a po stosownym pouczeniu złożył wniosek na stosownym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienie adwokata. Ponieważ wniosek nie zawierał niezbędnych informacji o stanie majątkowym, pismem z 22 sierpnia 2005 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Przedmiotowe pismo zostało uznane za doręczone, gdyż pomimo awizowania nie zostało odebrane. Skarżący nie wykonał w terminie wezwania. Termin ten upłynął 12 września 2005 r.
Postanowieniem z dnia 27 września 2005 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że M. S. utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1700,00 zł, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności;
korzysta z wynajętego mieszkania za które płaci 400,00 zł miesięcznie, a dodatkowo z pensji potrącane są alimenty w kwocie 860,00 zł. Skarżący nie wskazał jednak żadnych okoliczności dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania czy choroby na którą się leczy. W konsekwencji uznano, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia M.S. złożył sprzeciw. Skarżący nie zgodził się z argumentami wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu, a w szczególności ze stwierdzeniem o uchybieniu terminowi do jego uzupełnienia. Podkreślił, że w okresie od 24 sierpnia 2005 r. do 2 września 2005 r. przebywał w szpitalu, a od 22 września 2005r. przebywa na urlopie bezpłatnym, gdyż w dniu 10 sierpnia 2005 r. został pozbawiony, mimo choroby zasiłku chorobowego przez orzecznika ZUS. Do sprzeciwu dołączył wynik badania RTG z dnia 17 sierpnia 2005 r., skierowanie do Szpitala Oddział Chorób Płuc w Częstochowie z 5 sierpnia 2005 r., kartę leczenia szpitalnego z 2 września 2005 r., pismo PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w Częstochowie z 5 września 2005 r. o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku z 1 września.2005 r. o udzieleniu urlopu. bezpłatnego od 22 września do 31 grudnia 2005 r., postanowienie Rejonowego 5 października 2005 r. Sądu Rejonowego w Częstochowie sygn. akt VII U 325/05 o oddaleniu wniosku ubezpieczonego o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie przeciwko ZUS o zasiłek chorobowy. Skarżący zarzucił brak powtórnego awiza dla skuteczności doręczenia do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył treść art. 243 § 1, art. 244 § 1 i art. 245 § 1 ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wskazał, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy strona składa na stosownym formularzu (art. 257), a kiedy jego treść okaże się niewystarczająca do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego winna go uzupełnić w zakreślonym terminie zgodnie z wezwaniem (art. 255). Na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających jego przyznanie.
W ocenie Sądu I instancji strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie stać jej na ponoszenie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla niej, a tym bardziej rodziny. W świetle treści dokumentów przesłanych do Sądu przez skarżącego informacje o jego sytuacji majątkowej zawarte we wniosku są niespójne, a nawet sprzeczne. Nie potwierdzają jego trudnej sytuacji materialnej. Również wnosząc sprzeciw strona nie wykonała wezwania Sądu i nie uprawdopodobniła swojej trudnej sytuacji materialnej. Bezspornym jest, że M. S. przebywał w szpitalu od 22 sierpnia do 2 września 2005 r., a termin uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy upłynął 12 września 2005 r. i wbrew jego twierdzeniom wezwanie było awizowane dwukrotnie (29 sierpnia i 6 września 2005 r.). Nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku, a dopiero wnosząc sprzeciw wskazał na pobyt w szpitalu i podniósł, że aktualnie nie posiada żadnych dochodów, choruje a jego dolegliwości są następstwem błędu w sztuce lekarskiej (brak leczenia po zabiegu chirurgicznym z 31 lipca 2002 r.). Zdaniem Sądu I instancji, czasowy brak dochodów skarżącego jest konsekwencją jego osobistych działań, czyli pozytywnego rozpatrzenia przez pracodawcę wniosku o urlop bezpłatny. Jak wynika z treści wskazanego wyżej pisma wniosek ten został złożony przez skarżącego 1 września 2005 r., a zatem w czasie pobytu w szpitalu. Z innego pisma skarżącego wynika, że postanowieniem z 19 września 2005 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie odrzucił odwołanie skarżącego przeciwko ZUS o zasiłek chorobowy, a żądanie o rentę z tytułu niezdolności do pracy przekazał właściwemu organowi. Z karty leczenia szpitalnego wynika zaś, że skarżący został wypisany z adnotacją "stan somatyczny chorego dobry, bez odchyleń od stanu prawidłowego". Skarżący nie załączył innych dokumentów o aktualnym stanie zdrowia skutkującym niemożnością podjęcia pracy zarobkowej. Sąd wskazał, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania swojego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia powołując okoliczności mające, zdaniem skarżącego, świadczyć o niemożności wykonywania pracy z uwagi na stan zdrowia. Do zażalenia skarżący dołączył obszerną dokumentację lekarską.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania / przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym / lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny / przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym /.
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny przywołał okoliczności, które budziły wątpliwości Sądu w kontekście możliwości poniesienia kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku, gdy oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy budziło wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Sąd pierwszej instancji obowiązany był wezwać skarżącego do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Obowiązek taki nakłada na Sąd art. 255 p.p.s.a. Rodzaje dokumentów źródłowych zostały określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy / Dz.U. Nr 227, poz. 2245 /. Wezwanie winno precyzować, jakie dokumenty strona winna złożyć, przy czym rodzaj tych dokumentów winien być dostosowany do sytuacji danej strony.
Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w powołanym wyżej art. 255 p.p.s.a., lecz poprzestał na stwierdzeniu doręczenia skarżącemu stosownego wezwania przez awizo a jednocześnie dokonał zbyt daleko idącej oceny przyczyn nie wykonywania pracy w kontekście czynności podjętych przez skarżącego i jego stanu zdrowia. Podkreślić należy, iż dokonując oceny działań skarżącego w aspekcie skutków finansowych Sąd I instancji pominął ocenę dokumentacji przedłożonej przez skarżącego złożonej wraz z pismem o przyznanie prawa pomocy / sporządzonym w dniu 29 czerwca 2005 r./ oraz załączonej do sprzeciwu. Podnieść należy, iż postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy nie wyklucza ponowienia wezwania do złożenia stosownych dokumentów nawet w sytuacji, gdy Sąd uznaje doręczenie wezwania za skuteczne. Należy bowiem mieć na uwadze okoliczności towarzyszące nie wykonaniu zadość wezwaniu Sądu a także to, iż strona może ponawiać wniosek o zwolnienie od kosztów i zbytnie formalizowanie postępowania w tym zakresie może prowadzić do przedłużania postępowania.
Odmowa przyznania prawa pomocy przed faktycznym umożliwieniem stronie podjęcia działań i brak oceny przedłożonych dokumentów, przy jednoczesnym obciążeniu strony skutkami jej działania pod wpływem być może subiektywnego odczucia co do stanu zdrowia, mogła mieć istotny wpływ na wynik rozpoznania wniosku.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.