Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 5/14, odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w sprawie z wniosku I. Ł. i R. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na bezczynność Burmistrza Gminy Zakroczym w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania lub przyznanie działki zamiennej z tytułu obniżenia wartości nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia Sad wskazał, że I. Ł. i R. Ł. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie bezczynność Burmistrza Gminy Zakroczym w związku z pismem skarżących z dnia 22 sierpnia 2013 r., w którym, powołując się na art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2012 r., poz. 647 ze zm.), złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania z tytułu utraty wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub o przyznanie działki zamiennej.
Złożonymi na urzędowych formularzach wnioskami z dnia 16 stycznia 2014 r. skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Sąd Wojewódzki mając na względzie treść art. 245 § 1 i art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych. Właściwość sądów administracyjnych została określona w sposób pozytywny, co oznacza, że dopuszczalna jest skarga do sądu administracyjnego tylko na prawne formy działania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-8 p.p.s.a. oraz w sytuacjach przewidzianych przez ustawy szczególne, z zastrzeżeniem wynikającym z art. 5 p.p.s.a. A contrario skarga na inne formy działania jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 lub 6 p.p.s.a., ze szczególnym uwzględnieniem prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz zasady domniemania właściwości sądów powszechnych (art. 177 Konstytucji).
Skarżący zaskarżyli do Sądu Wojewódzkiego bezczynność Burmistrza Gminy Zakroczym w rozpatrzeniu ich pisma z dnia 22 sierpnia 2013 r., w którym na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wnieśli oni o wypłatę odszkodowania z tytułu utraty wartości nieruchomości na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub o przyznanie działki zamiennej. Zgodnie z tym przepisem jeżeli, w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z zastrzeżeniem ust. 2, żądać od gminy: odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo wykupienia nieruchomości lub jej części. Realizacja roszczeń, o których mowa w ust. 1, może nastąpić również w drodze zaoferowania przez gminę właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości zamiennej.
Z dniem zawarcia umowy zamiany roszczenia wygasają (art. 36 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Jeżeli, w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, wartość nieruchomości uległa obniżeniu, a właściciel albo użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość i nie skorzystał z praw, o których mowa w ust. 1 i 2, może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości (art. 36 ust. 3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). Stosownie jednak do treści art. 37 ust. 10 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym spory w sprawach, o których mowa w art. 36 ust. 1-3 i ust. 5, rozstrzygają sądy powszechne.
Zatem roszczenia właściciela nieruchomości w stosunku do gminy mają charakter cywilnoprawny. Sprawy określone w art. 36 ust. 1-3 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie mogą być rozstrzygane w trybie administracyjnym. Z powyższych względów w zakresie nierozpatrzenia wniosku o wypłatę odszkodowania w trybie art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie przysługuje skarga na bezczynność.
Odnosząc się do okoliczności wynikających z akt sprawy, Sąd dodał, że wniosek skarżących z dnia 22 sierpnia 2013 r. został wniesiony za pośrednictwem Burmistrza Gminy Zakroczym do Starosty Nowodworskiego. Starosta Nowodworski wezwał I. i R. Ł. do sprecyzowania treści żądania. Z kolei postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r., na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 129, art. 131 ust. 1 i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2013 r., poz. 1232 ze zm.), odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego o wypłatę odszkodowania.
Skarżący wnieśli zażalenie na wskazane postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd wskazał także, że w zakresie, w jakim starosta odmówił wszczęcia postępowania, właściwa dla dochodzenia racji przez skarżących jest droga postępowania przed sądem powszechnym, co zaś wynika z treści art. 131 ust. 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska, który przewiduje powództwo do sądu powszechnego zarówno, gdy ustalona decyzją starosty wysokość odszkodowania nie spełnia oczekiwań właściciela, jak również wtedy, gdy starosta nie wyda decyzji ustalającej wysokość odszkodowania w terminie trzech miesięcy od dnia zgłoszenia żądania.
Ponieważ jednak skarga I. i R. Ł. z dnia 18 listopada 2013 r. dotyczy bezczynności Burmistrza Gminy Zakroczym w rozpoznaniu ich wniosku z dnia 22 sierpnia 2013 r. o wpłatę odszkodowania lub przyznanie działki zamiennej na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, powyższe wskazanie ma wyłącznie porządkowy charakter.
Jeżeli zaś skarżący uważają, że Gmina Zakroczym powinna wypłacić im odszkodowanie, a Gmina nie realizuje tego roszczenia, skarżący powinni wystąpić z pozwem do właściwego sądu okręgowego.
W konsekwencji powyższego skarga na bezczynność podlega odrzuceniu i jako oczywiście bezzasadna skutkuje oddaleniem wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli I. Ł. i R. Ł. podnosząc, że są starszymi, niepełnosprawnymi ludźmi z najniższymi emeryturami, które nie pozwalają na utrzymanie domu i zapewnianie godnej egzystencji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zasadnym jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka o jakiej mowa w art. 247 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy nie może być przyznane stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. W niniejszej sprawie I. Ł. i R. Ł. wnieśli pismo które dotyczy bezczynności Burmistrza Gminy Zakroczym w rozpoznaniu ich wniosku z dnia 22 sierpnia 2013 r. o wpłatę odszkodowania lub przyznanie działki zamiennej na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Działanie, którego skarżący wymagają od Sądu, nie może być uznane za czynności kontrolne nad działalnością administracji publicznej, do jakich powołane zostały sądy administracyjne. Żądanie wnioskodawcy nie mieści się w żaden sposób w zakresie kognicji tych sądów, określonej w art. 3 § 2 oraz art. 4 p.p.s.a., na co wskazał wyraźnie Sąd Wojewódzki, bowiem w świetle art. 37 ust. 10 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym spory w sprawach, o których mowa w art. 36 ust. 1-3 i ust. 5, rozstrzygają sądy powszechne.
Zasadnym więc było stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do oczywistej bezzasadności skargi skarżących, a postanowienie odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy, z uwagi na spełnienie przesłanki wskazanej w art. 247 p.p.s.a., w pełni odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.