Postanowienie NSA z 15 kwietnia 2015 r., II OZ 261/15

Sąd

II OZ 261/15 POSTANOWIENIE Dnia 15 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 15 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 63/15 odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

sędzia NSA Leszek Kamiński przewodniczący

Uzasadnienie

II OZ 261/15

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, skarżący podał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz siedmiorgiem uczących się i studiujących dzieci. Rodzina posiada zadłużenie w banku na 300.000 zł i jest w trakcie budowy pensjonatu, z którego będzie miał dochód na utrzymanie rodziny. Pensjonat skarżący zamierza wykończyć w ciągu trzech lat po uzyskaniu kolejnych kredytów na kwotę około 2.000.000 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 200 m2, nieruchomości rolne o powierzchni 20 ha zabudowane nieruchomościami, a także samochód osobowy i ciężarowy. Rodzina skarżącego utrzymuje się z gospodarstwa rolnego w kwocie 810,33 zł, dochodu z działalności gospodarczo – turystycznej 45.037 zł, natomiast opłaty alimentacyjne wynoszą miesięcznie 15.500 zł, co po rozliczeniu daje dochód miesięczny w kwocie 29.537,33 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący ponadto podał, że ma dochody, które zainwestował w pensjonat i obecnie mu brakuje na zapłacenie podatku dochodowego oraz na ogrzanie budynków. Jest w trakcie załatwiania kredytu na 2 miliony. Dochód, jaki miał z działalności który został zainwestowany w budowę nie ma nic wspólnego z rzeczywistą sytuacją, w której się znalazł.

Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał na wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy, która jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniesionym sprzeciwie nie wskazał żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. Z treści złożonego oświadczenia wynika natomiast, że posiada stałe źródła dochodu w kwocie ponad 40.000 zł, majątek w postaci domu i nieruchomości rolnej o powierzchni 20 ha, wydatki zaś wynoszą 15.500 zł. Wnioskodawca buduje pensjonat i ubiega się o kredyt na kwotę 2.000.000 zł. Osiąganie stałego dochodu oraz posiadanie nieruchomości w zasadzie wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Posiadany majątek może bowiem przynosić potencjalne korzyści, np. jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W sprawie niniejszej płynność finansową wnioskodawcy potwierdza fakt ubiegania się przez niego o kredyt w wysokości 2.000.000 zł. W ocenie Sądu pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis sądowy 500 zł) nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jego rodziny, przeciwnie mieści się w jego możliwościach płatniczych.

Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) orzekł jak na wstępie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. S., zarzucając mu naruszenie:

1. art. 246 ust. 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez odmówienie jego osobie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, w sytuacji gdy jego sytuacja majątkowa – mogąca wydawać się zadowalająca – usprawiedliwia przyznanie jego osobie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a co najmniej częściowym,
2. art. 249 ww. ustawy poprzez nie przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, w sytuacji gdy jego sytuacja majątkowa nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania, lecz w sytuacji gdyby udało się w trakcie trwania postępowania uzyskać środki pieniężne na pokrycie kosztów postępowania sądowego i ustanowienia adwokata, to wykonałby swój obowiązek i powiadomił o tym Sąd w celu wycofania ewentualnie przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym;
3. niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia poprzez brak wezwania go do uzupełnienia złożonego oświadczenia o stosowne dokumenty, z których wynika jego trudna sytuacja majątkowa uniemożliwiająca mu uiszczenie wpisu sądowego i ustanowienie adwokata.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowe ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania i wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia do czasu rozpoznania zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia).

Wskazując na powyższe, stwierdzić trzeba, iż w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykazał on, że jest osobą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (żadnych) kosztów postępowania. Decydujące znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej miał przede wszystkim fakt posiadania stałego, znacznego źródła dochodu, utrzymywania płynności finansowej wobec ubiegania się o przyznanie kredytu oraz posiadanie majątku w postaci domu oraz nieruchomości rolnej. W nawiązaniu do argumentacji zażalenia stwierdzić trzeba, iż w świetle art. 255 p.p.s.a. zobowiązanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego skarżącego ma miejsce, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Taka sytuacja nie miała jednak miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, zaś ani na etapie składania sprzeciwu jak również zażalenia skarżący nie wykazał się jakimikolwiek dokumentami, które wskazywałyby na konieczność udzielenia mu prawa pomocy w całości lub nawet w części.

Mając powyższe względy na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił wniesione zażalenie.