Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wnioski skarżących E. S.-G. i M. G. oraz uczestniczki postępowania A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 9 października 2009 r. (II OZ 841/09) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia M. G., A. G. i E. S.-G. na to postanowienie.
W piśmie z dnia 9 listopada 2009 r. skarżący M. G. złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pismo to zostało potraktowane przez Sąd I instancji jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie posiada wykształcenia prawniczego i nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny wynająć profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżący nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką oraz małoletnim synem A. G.. W skład jego majątku wchodzi nieruchomość o pow. 1,5 ha, na której znajduję się niewykończony budynek mieszkalny. Nieruchomość ta objęta jest zajęciem komorniczym. Ponadto skarżący posiada samochód marki Renault Master. Skarżący i jego rodzina nie mają żadnych źródeł dochodu, pozostają na utrzymaniu rodziny.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 5 sierpnia 2009 r. w przedmiocie prawa pomocy.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd wskazał, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Gdy chodzi o okoliczności faktyczne to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania.
Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2009 r.. Skarżący nie przedstawił przy tym jakichkolwiek dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Przede wszystkim nie uzyskano informacji, w jakim zakresie otrzymuje wsparcie materialne od rodziny, nie wskazał również jakiejkolwiek, chociażby orientacyjnej kwoty wydatków na utrzymanie się.
Zażalenie na to postanowienie wnieśli M. G., E. S. –G. i A. G.. W uzasadnieniu zażalenia wyrazili sprzeciw wobec odmowy przyznania im prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Podnieśli, iż sprawa jest zawiła, a oni nie posiadają wykształcenia prawniczego. W uzasadnieniu tym zawarli ponadto szereg zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji.
W dołączonym do zażalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu skarżący oraz uczestniczka postępowania podali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nie mają żadnych źródeł dochodu. M. G. wskazał, iż oczekuje na rozpoznanie przez Sąd Apelacyjny w Katowicach sprawy dotyczącej jego prawa do renty. Strony podały ponadto, że w skład ich majątku wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 1,52 ha oraz dom w stanie surowym zamkniętym zajęty przez komornika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie należy rozważyć kwestię legitymacji stron do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2009 r. Zauważyć należy, iż z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wystąpił jedynie M. G. (pismo z dnia 9 listopada 2009 r. – k.185-186), opisując w nim swoją osobistą sytuację zdrowotną i finansową. Wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu został podpisany wyłącznie przez skarżącego (k. 207-208). Natomiast zażalenia na to postanowienie, oprócz M. G., wniosły również jego żona E. S.-G. i córka A. G..
W orzecznictwie sądów administracyjny ugruntowany jest już pogląd, iż stroną postępowania o przyznanie prawa pomocy jest wyłącznie wnioskodawca, gdyż tylko on ma interes prawny w przyznaniu tego uprawnienia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., II OZ 392/09, postanowienie NSA z dnia 7 marca 2008 r., I OZ 140/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W przedmiotowej sprawie stroną postępowania wpadkowego o zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy był więc wyłącznie M. G., gdyż tylko on złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca oraz uczestniczka postępowania nie były stronami tego postępowania incydentalnego, a więc wniesienie przez nie zażalenia na postanowienie z dnia 14 stycznia 2010 r. jest niedopuszczalne. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenia E. S.-G. i A. G. na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 p.p.s.a.
Rozpoznając zażalenie M. G., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie ma ono usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie kwestia odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2009 r. (II OZ 841/09). Orzeczeniem tym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie E. S.-G., M. G. i A. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 sierpnia 2009 r., oddalające wnioski stron o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej kwalifikującej ich do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata. Na skutek wezwania Sądu do przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego i dochodów, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., skarżący oraz uczestniczka postępowania przedstawili informacje i dokumenty, które nie pozwalały na ustalenie ich rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Stronie, której wniosek o przyznanie prawa pomocy został oddalony przysługuje prawo do złożenia kolejnego wniosku na każdym etapie postępowania sądowego, jednak jego rozpoznanie przez Sąd nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem wydanym w tym przedmiocie. Ponowne rozstrzygnięcie kwestii przyznania prawa pomocy jest możliwe, ale tylko w razie zmiany okoliczności sprawy, a więc w sytuacji, gdy po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego prawa pomocy zaistnieją takie okoliczności, które w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Obowiązek wykazania zmiany tych okoliczności ciąży na wnioskodawcy.
W niniejszej sprawie M. G. nie wykazał, aby nastąpiła na tyle istotna zmiana jego sytuacji osobistej i majątkowej, która powodowałaby brak możliwości poniesienia przez niego kosztów ustanowienia adwokata, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania jego i jego rodziny. Treść ponownie złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. treść pisma z dnia 9 listopada 2009 r. oraz wniosku złożonego na urzędowym formularzu w dniu 21 grudnia 2009 r.) nie odbiega od treści pierwszego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonego na urzędowym formularzu w dniu 28 kwietnia 2009 r. (k. 85-86). Skarżący, twierdząc nadal, iż nie posiada żadnego źródła dochodów i otrzymuje pomoc finansową od rodziny, nie wskazał w jakim zakresie pomoc ta jest mu udzielana. Nie przedstawił on również żadnych dokumentów potwierdzających jego aktualną sytuację majątkową. Twierdząc, iż ponosi koszty leczenia związane z chorobą serca, nie złożył również żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone przez niego wydatki na leczenie. Wobec powyższego Sąd I instancji, zasadnie przyjął, iż M. G. nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i rodzinna uległa zmianie w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2009 r.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. G. na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.