Uzasadnienie
W dniu 25 czerwca 2008 r. S. S. złożył urzędowy formularz PPF, w którym wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W formularzu wnioskodawca podał, że pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości [...] zł netto miesięcznie, który w większej części przeznacza na leczenie. Skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego majątku, nie ma stałego miejsca pobytu, korzysta z pomocy społecznej w formie ciepłych posiłków o wartości 5,50 zł każdy.
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2008r. Referendarz sądowy oddalił wniosek S. S. o ustanowienie prawa pomocy w całości. W sprzeciwie od tego postanowienia S. S. podniósł, że znacznie pogorszyła się jego sytuacja materialna i zdrowotna, gdyż od 1 sierpnia 2008r. będzie zamieszkiwał w schronisku dla bezdomnych w Kielcach. Wyjaśnił, że inwestycje, które prowadził, są wstrzymane i nie przynoszą mu żadnych dochodów materialnych.
Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sądowi z urzędu wiadome jest, że z udziałem skarżącego toczyły się oraz nadal się toczą sprawy związane z prowadzonymi przez niego inwestycjami. Ze spraw tych wynika, że S. S. jako inwestor prowadził budowę baru szybkiej obsługi z zapleczem, stacji paliw LPG, wykonywał roboty polegające na utwardzeniu działki nr [...] we wsi B. gm. M., na której zamierza wybudować hotel z zapleczem. Z kolei w niniejszej sprawie, zgodnie z dokonanym zgłoszeniem, skarżący miał wybudować dwa budynki gospodarcze o powierzchni zabudowy 25 m2 każdy.
Na powyższe postanowienie S. S. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy, podnosząc, iż nie przyznanie mu prawa pomocy jest uniemożliwianiem mu dochodzenia swoich praw obywatelskich. Skarżący od kilkunastu lat dochodzi swoich praw z powodu poniesienia strat z winy urzędów państwowych, które są winne i powinny odpowiadać za swoje błędne decyzje bo to one zmarnowały jego pieniądze i pieniądze innych podatników działając na szkodę państwa.
Postanowieniem z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1106/08, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie S. S.. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu I instancji, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna w zestawieniu z takimi faktami, jak budowa przez niego baru szybkiej obsługi z zapleczem, zrealizowanie stacji tankowania gazem, utwardzenie powierzchni działki, wskazują że stan majątkowy skarżącego nie spełnia dyspozycji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zdaniem Sądu nie można też, jak wywodzi to skarżący, przyjąć że jego stan majątkowy uległ obecnie zmianie na tyle, aby uznać, że jest on uprawniony do przyznania mu prawa pomocy /k- 53/.
W dniu 16 grudnia 2008 r. skarżący złożył pismo, w którym ponownie domagał się przyznania prawa pomocy. Wskazał, że nadal mieszka w schronisku dla bezdomnych, jedynym jego dochodem jest zasiłek w wysokości [...] zł, z którego [...] zł przeznacza na opłatę za schronisko, a pozostałą kwotę wydaje na leki. Podniósł, że jest leczony kardiologicznie, urologicznie, neurologicznie, psychiatrycznie oraz na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, w związku z czym nie prowadzi już żadnych inwestycji, a jego stan psychiczno - emocjonalny uniemożliwia mu samodzielne prowadzenie swoich spraw. Dodał, że w sprawie II SA/Ke 100/08 zostało mu przyznane prawo pomocy w całości.
W związku z powyższym pismem skarżący został wezwany do złożenia wypełnionego formularza PPF. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 stycznia 2009 r. skarżący podał, że jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek w wysokości [...] zł, leczy się urologicznie, neurologicznie, psychiatrycznie, cierpi na chorobę wieńcową serca, zwyrodnienie kręgosłupa i stawów kolanowych. Nie prowadzi żadnych inwestycji, a do ubóstwa został doprowadzony z powodu błędnych decyzji urzędników nadzoru budowlanego.
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddali wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego.
W sprzeciwie od tego postanowienia S. S. wskazał, że roboty budowlane, których był inwestorem, nie zostały dokończone, o czym świadczy jego obecny stan ubóstwa i choroby. Podał, że bez pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nie jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw obywatelskich. Stwierdził, że nową okolicznością w jego sprawie jest fakt, że w innej sprawie prawo pomocy zostało mu przyznane oraz to, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2008r. zostało oparte na błędnym rozumowaniu co do jego możliwości inwestycyjnych i podawaniu nieprawdy.
Postanowieniem z dnia 13 lutego 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Sąd stwierdził, że z okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd stwierdził, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie.
Na powyższe zażalenie S. S. złożył zażalenie wskazując, że nie prowadzi budów, w szczególności budowy baru szybkiej obsługi. Skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna ze względu na pogarszający się stan zdrowia jest coraz cięższa. Skarżący zarzucił, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 lutego 2009 r. oparte zostało na nieprawdzie i jest przekłamane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie, wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 319/08, do której składany był przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy, sytuacja majątkowa i osobista skarżącego była przedmiotem badania zarówno przez Sąd I instancji jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Oba te Sądy zgodnie orzekły, że powoływane przez skarżącego okoliczności nie uzasadniają przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ze sformułowania "gdy wykaże", użytego w powyższym przepisie, wynika jednoznacznie, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Realizacja inwestycji w postaci budynku gospodarczego świadczy o tym, iż strona posiada środki finansowe, które mogłyby być przeznaczone na koszty postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., OZ 1462/04).
Stosownie do art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Sąd po wszechstronnej analizie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego po raz kolejny przez skarżącego w sprawie o sygn, akt II SA/Ke wynika, że skarżący uzyskuje niski dochód miesięczny w kwocie [...] zł. Pomimo jednak tak niskiego miesięcznego dochodu skarżący realizuje inwestycje, które wymagają nakładów finansowych.
Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie posiada żadnych nieruchomości. Powyższe oświadczenie skarżącego, stoi w sprzeczności z treścią akt administracyjnych. Przykładowo, w projekcie budowlanym dotyczącym inwestycji: budynek gospodarczo - socjalny z przybudowaną kotłownią i pomieszczeniem garażowym, zlokalizowanej na działce nr ewid. [...] B., Gm. M., znajduje się oświadczenie skarżącego o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Jak wynika z akt sprawy, na mocy aktu notarialnego z dnia [...].09.2003 r., rep. A [...], ustanowione zostało na rzecz S. S. prawo użytkowania polegające na nieodpłatnym i dożywotnim korzystaniu z całej nieruchomości objętej kw. nr [...] tj. z całego istniejącego domu mieszkalnego, budynku gospodarczego oraz działki gruntu nr [...]. Ponadto, w uzasadnieniu postanowienia z dnia 1 sierpnia 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że jest mu wiadome z urzędu, że skarżący jest inwestorem licznych przedsięwzięć budowlanych wymagających znacznych nakładów finansowych.
W związku z powyższym, należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że stan majątkowy skarżącego nie spełnia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Trafne jest również stwierdzenie Sądu I instancji, że od czasu rozpoznawania po raz pierwszy sprawy z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy przez ten Sąd, stan majątkowy skarżącego nie zmienił się na tyle, aby przyjąć, że skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy.
Odnosząc się do treści zażalenia, należy podnieść, że dla oceny zaistnienia omawianej przesłanki zmiany okoliczności, nie wystarczy jedynie lakoniczne stwierdzenie skarżącego o pogorszeniu stanu zdrowia. Skarżący nie wyjaśnił na czym to pogorszenie zdrowia polega, nie załączył jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jego wyjaśnienia. Skoro skarżący twierdzi w zażaleniu, że jego sytuacja zdrowotna uległa pogorszeniu, powinien był tę okoliczność uprawdopodobnić. Treść dokumentów z lipca i sierpnia 2008 r. nie uprawdopodabnia zmiany sytuacji zdrowotnej skarżącego, ponieważ dokumenty te były brane pod uwagę przy rozpoznawaniu jego poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił zmiany jego sytuacji w zakresie prowadzonych inwestycji. Z akt sprawy wynika, że skarżący nadal dysponuje nieruchomościami. Twierdzenia skarżącego, zawarte w uzasadnieniu zażalenia, iż nie prowadzi on "żadnych budów, (...) budowy baru szybkiej obsługi ani innych inwestycji", nie zostały dostatecznie uprawdopodobnione. Jeszcze raz należy podkreślić, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające prawo skarżącego do dysponowania nieruchomościami. Jednocześnie w aktach sprawy nie ma dokumentów obalających ustalenia Sądu I instancji, z których wynika, że skarżący prowadzi inwestycje polegające m.in. na budowie stacji paliw LPG, utwardzaniu działki nr [...] we wsi B. gm. M., na której zamierzał wybudować hotel z zapleczem. Sąd I instancji poczynił ww. ustalenia z urzędu w sierpniu 2008 r. Należy podnieść, że sprawa o sygn. akt II SA/Ke 319/08, w której skarżący złożył niniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy, dotyczy opłaty legalizacyjnej, nałożonej na skarżącego przez Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Kielcach, celem zalegalizowania samowolnie budowanego budynku gospodarczo - socjalnego z przybudowaną kotłownią i pomieszczeniem garażowym. Zatem, zawarte w uzasadnieniu zażalenia, twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi on żadnych inwestycji nie są wiarygodne. Skarżący nie przedstawił też dodatkowych zaświadczeń, informacji świadczących o zmianie jego sytuacji majątkowej.
Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu okoliczności, iż skarżący zamieszkuje w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w Kielcach, stwierdzić należy, że przesyłki pocztowe, kierowane na ww. adres były kilkakrotnie awizowane. Co prawda skarżący przedstawił zaświadczenie, z którego wynika, że zamieszkuje schronisko, jednak Sąd poczynił czynności, aby ustalić czy skarżący rzeczywiście mieszka w schronisku. 12 września 2008 r., Sąd I instancji, próbując ustalić przyczynę awizowania przesyłek kierowanych do skarżącego, uzyskał informację, że ze względu na krótki wówczas okres pobytu skarżącego w schronisku dla bezdomnych mężczyzn, kierownik tego schroniska mógł nie znać nazwiska skarżącego i w związku z tym mógł poinformować doręczyciela, że skarżący nie przebywa w schronisku. Jednak wskazać należy, że późniejsze przesyłki, kierowane na adres schroniska do skarżącego, również były awizowane.
Należy zatem podzielić stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu co do tego, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie spełnia przytoczonej na wstępie dyspozycji art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.