Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1047/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Miejskiej w Radomsku w przedmiocie zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Radomska. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, iż skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 zł. (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] września 2011 r.).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, deklarując w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, że z działalności gospodarczej osiąga 3000 – 3500 zł brutto miesięcznie oraz otrzymuje kwotę 1200 zł na dzieci. Oświadczyła także, iż stan majątkowy męża nie jest jej znany. Ponadto, jako składniki majątku skarżąca wskazała 3 domy i udziały w jednym oraz udziały w nieruchomościach o powierzchni 1200 m i 800 m stanowiących "grunty pod naniesieniami".
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, od którego skarżąca wniosła sprzeciw, podnosząc iż powinna zostać zwolniona z opłaty z uwagi na wysokość opłaty i niskie przychody.
Oddalając wniosek Sąd przytoczył treść art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Nadto Sąd wyjaśnił, że ustawodawca uzależnia przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku.
W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwoliły przyjąć, że jej sytuacja majątkowa i osobista uzasadnia jego uwzględnienie. Zdaniem Sądu już sama deklarowana wysokość regularnie uzyskiwanych dochodów skarżącej oraz wysokość środków otrzymywanych na utrzymanie dwojga dzieci – 1200 zł nie pozwala na przypisanie jej cechy ubóstwa, które jest jedynym i zarazem koniecznym warunkiem przyznania prawa pomocy. Dochody te nie świadczą o bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącej, o pozbawieniu środków do życia bądź ich ograniczeniu w takim stopniu, iż umożliwiają one zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych, a tym bardziej o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania przed sądem stanowi wyłącznie wpis od skargi w wysokości 300 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd podkreślił, że nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącej jest fakt posiadania 3 domów i udziałów w jednym, a także udziałów w 2 nieruchomościach, na których znajdują się "naniesienia". W orzecznictwie sądowym – zauważył Sąd - posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Poza tym, zwrócono uwagę, że nieujawnienie dochodów męża skarżącej, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej rodziny skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wniosła o jego uchylenie w całości, ewentualnie o zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca ograniczyła się do sformułowania, że nie zgadza się z ustaleniami Sądu, iż powinna ponosić opłatę i stwierdzenia, że jej sytuacja upoważnia do zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - dalej p.p.s.a. - zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja materialna M. B. - zważywszy na regularne dochody skarżącej oraz wysokość otrzymywanych środków na dzieci, a także uwzględniając fakt posiadania majątku, w szczególności nieruchomości - nie jest tego rodzaju, że wnioskodawczyni nie jest w stanie uiścić kwoty 300 zł., należnej z tytułu wpisu od skargi. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona występująca z wnioskiem wykaże, że nie posiada wystarczających środków finansowych, ani majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. M. B. nie wykazała, aby poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.