Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II SO/Ol 21/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek Stowarzyszenia [...] w B. o wyłączenie wymienionych sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 516/11.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia, Stowarzyszenie [...] w B. zawarło między innymi wniosek o wyłączenie od rozpoznania tej sprawy sędziów WSA w Białymstoku: Prezesa WSA Przewodniczącego II Wydziału Ireneusza Henryka Darmochwała, Grażyny Gryglaszewskiej, Mieczysława Markowskiego, Piotra Pietrasza, Sławomira Presnarowicza, Jacka Pruszyńskiego, Stanisława Prutisa, Małgorzaty Roleder, Urszuli Barbary Rymarskiej, Anny Sobolewskiej - Nazarczyk, Wojciecha Stachurskiego, Elżbiety Trykoszko, Danuty Tryniszewskiej - Bytys, Mirosława Wincenciaka - orzekającego poprzednio w SKO w Białymstoku oraz referendarzy: Tomasza Oleksickiego i Barbary Romanczuk, którzy orzekając z wniosków Stowarzyszenia działali na jego niekorzyść "prawdopodobnie z naruszeniem prawa".
Uzasadniając wniosek Stowarzyszenie wskazało na odmawianie Stowarzyszeniu prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, jak również brak wyłączenia sędziego WSA Stanisława Prutisa pomimo braku jego bezstronności w sprawie np. Kampusu Uniwersytetu w Białymstoku, którego jednocześnie pracownikiem jest ten sędzia i orzekał prawdopodobnie na korzyść swojego pracodawcy Uniwersytetu w Białymstoku z oczywistym naruszeniem prawa i etyki.
Wskazani we wniosku o wyłączenie Sędziowie WSA w Białymstoku: Ireneusz H. Darmochwał, Elżbieta Trykoszko, Danuta Tryniszewska - Bytys, Grażyna Gryglaszewska, Anna Sobolewska - Nazarczyk, Małgorzata Roleder, Stanisław Prutis, Mirosław Wincenciak, Mieczysław Markowski, Wojciech Stachurski, Sławomir Presnarowicz, Urszula B. Rymarska, Jacek Pruszyński oraz referendarze sądowi: Barbara Romanczuk i Tomasz Oleksicki złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, iż nie istnieje między nimi a stroną tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Oświadczenia takiego nie złożył jedynie sędzia WSA Piotr Pietrasz, który od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. nie orzeka już w WSA w Białymstoku.
Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy WSA w Białymstoku od orzekania w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 20 listopada 2011 r. oddalił wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy uznając wniosek ten za nieuzasadniony. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wyłączenie sędziego następuje nie tylko z mocy samego prawa w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ale również wówczas, jeżeli istniejące okoliczności mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego - art. 19 p.p.s.a. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazano również, iż strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia we wniosku zgłoszonym do sądu.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie brak jest istnienia którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 18 p.p.s.a. obligatoryjnego wyłączenia wskazanych sędziów oraz na zasadzie art. 24 § 1 tej ustawy wskazanych referendarzy sądowych. Przeświadczenie skarżącego o działaniu wskazanych sędziów i referendarzy na jego niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., ich wyłączenie od orzekania w tej sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o takim działaniu na niekorzyść strony na skutek odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu oraz całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, czy też braku wyłączenia sędziego NSA Stanisława Prutisa od rozpoznania sprawy m.in. Kampusu Uniwersytetu w Białymstoku, bowiem nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili wniosku dowodowego skarżącego.
Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna, nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Oddalając wniosek o wyłączenie sędziego WSA Piotra Pietrasza Sąd wskazał, iż sędzia ten od dnia 1 lipca 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. nie orzeka w WSA w Białymstoku, wobec czego brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tego sędziego przesłanek z art. 18 i art. 19 p.p.s.a., gdyż wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie [...] w B. powtórzyło, że zarówno referendarze sądowi, jak i sędziowie orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku powinni podlegać wyłączeniu, bowiem orzekając w sprawach z wniosków Stowarzyszenia działali na jego niekorzyść prawdopodobnie z naruszeniem prawa np. odmawiając przysługującego Stowarzyszeniu prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych. Zarzucono również brak wyłączenia Sędziego Prutisa pomimo braku bezstronności tego sędziego w sprawie np. Kampusu Uniwersytetu w Białymstoku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy przepisu art. 124 § 1 p.p.s.a. przepisy tego rozdziału stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego, asesora sądowego oraz prokuratora. Art. 18 § 1 tej ustawy zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest art. 19 powołanej ustawy. Uznać należy, że prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 516/11. Jak podkreślił Sąd I instancji, wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego (referendarza), którego wniosek dotyczy.
W niniejszej sprawie złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Oświadczenia złożyli Sędziowie orzekający w WSA w Białymstoku: Ireneusz H. Darmochwał, Mieczysław Markowski, Wojciech Stachurski, Elżbieta Trykoszko, Sławomir Presnarowicz, Jacek Pruszyński, Anna Sobolewska - Nazarczyk, Mirosław Wincenciak, Urszula B. Rymarska, Małgorzata Roleder, Stanisław Prutis, Grażyna Gryglaszewska, Danuta Tryniszewska - Bytys, oraz referendarze WSA w Białymstoku: Barbara Romanczuk i Tomasz Oleksicki. Brak w aktach sądowych oświadczenia sędziego WSA Piotra Pietrasza uzasadnia delegacja tego Sędziego do Naczelnego Sądu Administracyjnego na czas od 1 lipca 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. (stosowna adnotacja w aktach sprawy - karta 32). Zaznaczyć należy, że - jak stwierdził Sąd Najwyższy - "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55).
W niniejszej zaś sprawie Stowarzyszenie nie powołało żadnych okoliczności mogących podważyć złożone oświadczenia Sędziów i Referendarzy sądowych, za taką bowiem okoliczność nie można uznać orzekania na niekorzyść strony.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.