Postanowienie NSA z 28 kwietnia 2005 r., II OZ 282/05

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 28 kwietnia 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. i T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Sz 949/04 o odmówieniu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi T.i T. M. na uchwałę Rady Miasta Szczecina z dnia 27 maja 2003 r., [...] w przedmiocie szczegółowych zasad utrzymywania czystości i porządku na terenie Miasta Szczecina postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 8 września 2004 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosek T. i T. M. o przyznanie prawa po-mocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

We wniosku skarżący podali, iż utrzymują się wyłącznie z pracy skarżącego, który jak wynika z przedłożonego zaświadczenia uzyskuje dochód miesięczny netto w kwocie 1967,57 zł miesięcznie. Z odpisu zeznania podatkowego wynika, iż w roku 2003 skarżący uzyskali dochód w kwocie 31 640,48 zł. Skarżący mają na utrzymaniu dwoje uczących się dzieci, płacą czesne za studia starszej córki w kwocie 480 zł miesięcznie. Skarżący posiadają dom o pow. 110 m2 przy ul. [...] w Szczecinie, w którym zamieszkują, dom o pow. 111 m2, położony w Szczecinie przy ul. [...] (do kapitalnego remontu), 1/3 udziałów w nieruchomości rolnej o pow. 4,64 ha zabudowanej budynkiem mieszkalnym oraz skarżąca posiada nieruchomość rolną niezabudowaną o pow. 8 640 m2. Ponadto wnioskodawcy są właścicielami samochodu Opel Corsa Swing, nie posiadają zasobów pieniężnych. Oświadczyli we wniosku, że miesięczne opłaty są następujące: za energię elektryczną i telefon ok. 330 zł, spłata kredytu bankowego 420 zł, koszty dojazdu do pracy i szkoły ok. 140 zł, rata podatku od da- rowizny 200 zł, opłata za wywóz śmieci 16 zł, KRUS 70 zł. Ponadto ponoszą koszty podatków od nieruchomości, ubezpieczenia nieruchomości i samochodu i inne wydatki.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w składzie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 17 grudnia 2004 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli sprzeciw, wskutek czego utraciło ono swoją moc.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 27 stycznia 2005 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, iż instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w

Sygn. akt II OZ 282/05 przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż wymienione wyjątkowe okoliczności nie zachodzą. Koszty sądowe obciążające skarżących w sprawie sprowadzają się bowiem w obecnym stadium postępowania do opłacenia należnego wpisu od skargi w kwocie 300 zł, a wskazany przez wnioskodawców miesięczny dochód w wysokości 1900 zł netto oraz posiadane nieruchomości, zdaniem Sądu, pozwalają na poniesienie kosztów postępowania.

W dniu 9 lutego 2005 r. T. i T. M. złożyli na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 stycznia 2005 r. zażalenie, w którym podnieśli, iż znajdują się w trudnej sytuacji finansowej ale mimo wszystko starają się regulować wszystkie zobowiązania wobec państwa regularnie i w terminach.. Wiele tych zobowiązań wynika z prowadzenia i funkcjonowania gospodarstwa domowego czteroosobowej rodziny. Od momentu, kiedy T. M. nie pracuje mają oni również debet w banku, który z powodu jednej pensji jest również w chwili obecnej. Po opłaceniu rachunków, kwota która im pozostaje to około 100 do 130 zł na miesiąc dla każdego z członka rodziny, co musi im wystarczać na wyżywienie, leki, środki czystości, naprawy, zakup odzieży i inne nieprzewidziane wydatki. Skarżący podnoszą również, iż nie mogą korzystać z udziału w nieruchomości rolnej, natomiast w przypadku domu jednorodzinnego to mieszka w nim 78- letnia osoba (umowa dożywocia). Skarżący mieszkają w domu, który wymaga remontu a niektóre pomieszczenia są jeszcze nie wykończone i wymagają prac budowlanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności powyższej sprawy należy uznać, iż wnioskodawcy nie wykazali w sposób przekonywujący, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wątpliwości może w szczególności nasuwać podana przez nich w zażaleniu kwota przypadająca na członka rodziny po odliczeniu wszystkich rachunków. Deklarowane 100 zł na osobę nie wystarczałoby bowiem na zaspokajanie podstawowych choćby potrzeb życiowych. Tymczasem skarżących stać na utrzymywanie samochodu czy opłaty czesnego za naukę córki w prywatnej szkole wyższej. Skarżących stać było również na zaciągnięcie kredytu bankowego z czego wynika, iż posiadali zdolność kredytową, czy zabezpieczenie majątkowe. Kwestia, iż skarżący mają wiele innych wydatków (np. remont mieszkania), które ograniczają ich zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajdują się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ich do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy.

Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinni uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia procesu sądowego. Nie można zgodzić się z sytuacją w której wydatki strony ponoszone na inne cele niż służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. utrzymanie samochodu) miałyby mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych wynikających z ustawy.

Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania pra- wa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy lecz również jego stanem majątkowym. Tymczasem skarżący posiadają dwa domy mieszkalne oraz dwie nieruchomości rolne a także samochód. Skarżący są zatem w posiadaniu znacznego majątku, nie można ich zatem zaliczyć do osób ubogich.

W takiej sytuacji należy uznać, iż postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o odmówieniu T. i T. M. przyznania prawa pomocy było prawidłowe.

Zauważyć należy, iż Sąd błędnie w zaskarżonym postanowieniu oznaczył przedmiot zaskarżenia w tej sprawie. Skarżący po zobowiązaniu ich przez Sąd sprecy- zowali swoje żądanie (k-60 akt sądowych) a następnie pismem z dnia 27 grudnia 2004 r. (k-140) raz jeszcze poinformowali o tym, że skarżą uchwałę Rady Miasta Szczecina z 27 maja 2003 r. Nr VI/106/03. Gdyby przyjąć, że skarżona jest uchwała z 26 lipca 2004 r. Nr XXIV/483/04 to skarga byłaby oczywiście niezasadna i z tego powodu należałoby oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.