Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2858/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2019 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd wskazał, że sam fakt zobowiązania skarżącej do powrotu do kraju pochodzenia i zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw obszaru Schengen, nie może stanowić przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie łączy się to z koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Nie oznacza to jednak automatycznie powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, którym zapobiec może wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wskazała, że nie będzie miała możliwości powrotu do Polski, by dochodzić swoich praw. Podniosła także, że w przypadku powrotu do [...] będzie prześladowana przez władze kraju pochodzenia w związku z wyznawaną religią. Cudzoziemka zaznaczyła także, że w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji nie będzie miała faktycznej możliwości powrotu do Polski, ze względu na znaczącą odległość między Polską, a [...], a także duże koszty transportu.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, powołanie się przez stronę skarżącą na ryzyko prześladowań przez władze kraju pochodzenia nie zostało poparte żadnymi możliwymi do obiektywnego zweryfikowania faktami, co pozwala uznać, że przywołane następstwa wykonania zaskarżonej decyzji mają charakter spekulatywny. Podstawą zaś wstrzymania wykonania decyzji mogą być jedynie te okoliczności, które mają charakter realny, a więc ich wystąpienie wskutek wykonania decyzji nie jest oparte jedynie na subiektywnym przeświadczeniu strony odnośnie do przebiegu określonych zdarzeń.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego w ramach przyznanego prawa pomocy, co – w powiązaniu ze specyfiką tego postępowania, które nie wymaga osobistego udziału strony na rozprawie i zasadą orzekania na podstawie akt sprawy (art. 107 i art. 133 § 1 p.p.s.a.) – wyklucza przyjęcie, że do zapewnienia stronie prawa do sądu konieczne jest orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, a tym samym, że zachodzi konieczność zastosowania żądanej przez nią ochrony tymczasowej.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się zmiany postanowienia i wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W zażaleniu wniesiono również o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu. Zdaniem skarżącej, nawet jeżeli w sprawie został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, to nie powoduje to automatycznie, że strona zostaje pobawiona możliwości osobistego udziału w sprawie. Zwróciła uwagę, że wyjazd z Polski przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd pozbawia ją nie tylko możliwości osobistego uczestnictwa w postępowaniu sądowym, ale także sprawia, że w razie ewentualnego uwzględnienia skargi, udzielona ochrona sądowa może okazać się iluzoryczna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zawartych w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony o istnieniu tych niebezpieczeństw. Stawiane twierdzenia należy uzasadnić stosownymi okolicznościami. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Powinno ono wskazywać na konkretne okoliczności powodujące, że wykonanie aktu lub czynności będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, skarżąca uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji niebezpieczeństwo wyrządzenia zaskarżoną decyzją znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków upatruje w tym, że będąc zobowiązana do wyjazdu z Polski nie będzie mogła w pełni realizować swojego prawa do sądu bowiem nie będzie możliwy jej osobisty udział w toczącym się postępowaniu. Jak wynika z akt sprawy jeszcze przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji skarżąca uzyskała prawo pomocy. W piśmie z dnia 10 stycznia 2020 r. ORA w W. wyznaczyła dla skarżącej adwokata w osobie W. C. W związku z powyższym stwierdzić należy, że prawo do sądu skarżącej będzie zagwarantowane albowiem w rozpoznawanej sprawie będzie reprezentował ją profesjonalny pełnomocnik.
Mając na uwadze, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przeprowadza się ograniczone postępowanie dowodowe (dowód z dokumentów) a badanie zaskarżonych aktów odbywa się na podstawie akt sprawy przedłożonych przez organ administracji należy uznać, że osobiste stawiennictwo strony skarżącej przed sądem zasadniczo jest nieobowiązkowe, a jeśli strona skarżąca uczestniczy w rozprawie to jej udział sprowadza się zazwyczaj do przedstawienia argumentacji wskazującej na wadliwość wydanej decyzji, co zawiera już wniesiona przez nią skarga. Sąd administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego dotyczącego przedmiotu sprawy. Jeśli taka potrzeba zachodzi jest to podstawa do uchylenia aktu i uzupełnienia postępowania wyjaśniającego przez organy.
W związku z tym udział osobisty strony skarżącej nie jest konieczny i występuje na zasadzie wyjątku. Podkreślić należy, że prawo do sądu w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowane poprzez wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika. Z tego powodu wskutek wykonania zaskarżonej decyzji i w konsekwencji opuszczenia Polski przed wydaniem wyroku nie wystąpi ani znaczna szkoda ani trudne do odwrócenia skutki.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne znaczenie ma fakt, że A. B. przyjechała pierwszy raz do Polski w dniu [...] lutego 2016 r. Tego samego dnia za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. złożyła wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. W wyniku przeprowadzonego postępowania Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. orzekł o odmowie nadania statusu uchodźcy i odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej. Od powyższej decyzji, w dniu [...] września 2016 r., wniesione zostało odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców, która decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem sygn. akt IV Sa/WA 266/17 oddalił skargę. W dniu 28 września 2017 r. cudzoziemka złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem sygn. akt II OSK 2978/17 z dnia 10 maja 2018 r. oddalił ją.
W dniu [...] grudnia 2016 r. A. B. złożyła drugi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców stwierdził niedopuszczalność wniosku. W wyniku złożonego odwołania Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję o niedopuszczalności wniosku. A. B. w dniu [...] stycznia 2018 r. złożyła trzeci wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców stwierdził niedopuszczalność wniosku. W wyniku złożonego odwołania Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] września 2019 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję o niedopuszczalności wniosku. W dniu [...] września 2019 r. A. B. złożyła czwarty wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. W dniu wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie, postępowanie w przedmiocie czwartego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej było w toku.
Z powyższego wynika, że postępowanie dotyczące udzielenia ochrony międzynarodowej zakończyło się decyzją ostateczną. Składanie kolejnych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej opartych na tych samych podstawach co pierwotny wniosek nie uzasadnia wstrzymania wykonania decyzji zobowiązującej do powrotu.
Reasumując zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, a tym samym, że zachodzi konieczność udzielenia jej ochrony tymczasowej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wniosek ten rozpozna Sąd pierwszej instancji.