Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 182/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania skarżącym B. K. i H. K. prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący uzyskują łączne dochody w wysokości [...] zł brutto, a ponadto posiadają majątek w postaci domu, dwóch działek gruntowych i samochód o wartości [...] zł.
Rozpatrując wniosek skarżących Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd podniósł też, że ze złożonych przez skarżących materiałów nie wynika, jakie w rzeczywistości ponoszą oni koszty utrzymania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli B. K. i H. K., wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, że ponoszą koszty bieżącego utrzymania domu - zakupu węgla do ogrzewania (około 6 ton w skali roku co daje łączną kwotę wydatków [...] zł), opłat za wodę, prąd, telefon itp. Do zażalenia skarżący dołączyli kopię rachunków: za energię elektryczną - [...] zł, węgiel - [...] zł i telefon - [...] zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, iż pomoc prawna w zakresie częściowym przyznana może zostać osobie fizycznej jedynie w wypadku, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, która znajduje unormowanie w art. 214 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji będącej wyjątkiem od powyższej zasady, winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Sąd pierwszej instancji zbadał przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz prawidłowemu stanowisku co do oceny tych przesłanek. Odnosząc się do zarzutów zażalenia, wskazać należy, iż wyliczenia Sądu dokonane w oparciu o przedstawione przez stronę dokumenty zawsze mają charakter przybliżony, co jednak nie prowadzi do uznania, iż analiza sytuacji majątkowej i finansowej strony jest przeprowadzona nierzetelnie. Sąd pierwszej instancji na podstawie informacji podanych przez skarżących uznał, iż sytuacja rodzinna i materialna skarżących oraz ich dzieci wskazuje na możliwość poniesienia przez skarżących kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie uprawdopodobnili, że spełniają warunki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, mimo, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje 5 osób. Należy bowiem zauważyć, iż dwoje dzieci skarżących są już dorosłe, a ich najmłodszy syn ukończył 17 lat. Mogą więc uzyskiwać one dodatkowe dochody, co zresztą ma miejsce w odniesieniu do B. K.. Należy też mieć na względzie, iż skarżący posiadają stałe miesięczne dochody, których nie sposób uznać na niskie. Ponadto skarżący oprócz stałych dochodów posiadają majątek nieruchomy oraz ruchomy. W orzecznictwie oraz w doktrynie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556, zob. też postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009r., sygn. akt II OZ 140/09, niepubl.).
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jedynie ubocznie w tym miejscu należy wskazać, iż nawet gdyby brać pod uwagę inne kryteria, niż tylko majątkowe, jak chcą tego skarżący (powoływanie się na skomplikowany charakter sprawy - pismo z dnia 28 stycznia 2009r.), to trudno byłoby uwzględnić wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, skoro skarżący B. K. jest prokuratorem, a więc osobą o fachowym przygotowaniu prawniczym.
Nadmienić należy, iż nadesłane wraz zażaleniem kopie rachunków nie zmieniają prawidłowej oceny Sądu pierwszej instancji co do sytuacji finansowej i majątkowej skarżących. Należy też mieć na uwadze, iż dane zawarte w obecnie rozpatrywanym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie odbiegają znacząco od tych, które oceniał już Naczelny Sąd Administracyjny (różnica 700 zł brutto) w postanowieniu z dnia 7 sierpnia 2008r., sygn. akt II OZ 793/08 oddalającym zażalenie skarżących na postanowienie z dnia 2 czerwca 2008r. o odmowie przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.