Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 422/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia.
Dalej Sąd podał, że w nadesłanym formularzu PPF skarżący wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek w N. o powierzchni 2488 m². Oświadczyli, że nie posiadają domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 16 kwietnia 2015 r. (zobowiązującego do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie) skarżący w piśmie z dnia 6 maja 2015 r. podali, że mieszkają w N. w mieszkaniu o nr [...] o pow. 57 m2. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. W ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. M. W. prowadzi działalność gospodarczą, ale nie osiąga z niej dochodów. J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą ze skarżącymi wspólnego gospodarstwa domowego (do pisma dołączono oświadczenia J. W. i M. W. na okoliczność, że nie zamieszkują razem z wnioskodawcami w N. [...]). Wnioskodawcy nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerami.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący nie wykazali, aby ich sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała ich do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd wyjaśnił, że nadesłane przez skarżących dodatkowe informacje, uzupełniające złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, są niepełne i niewystarczające dla ustalenia ich faktycznych możliwości finansowych. Sąd wskazał, że nie podano wysokości miesięcznych wydatków, nie uzasadniono trudnej sytuacji materialnej strony, nie nadesłano dokumentów źródłowych, w szczególności informacji o uzyskiwanych dochodach. W rezultacie skarżący w żaden sposób nie wykazali, aby ich sytuacja uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżących, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy.
Sąd dodał, że składanie niepełnych czy też niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem, pomimo stosownych wezwań, utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących, tym samym dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny sytuacji materialnej, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dodatkowo, decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, skarżący powinni liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i we własnym zakresie zapewnić sobie niezbędne środki na ten cel.
D. W. i M. W. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie, zmianę i przyznanie skarżącym prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: p.p.s.a., określa przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. I tak, w zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Równocześnie, jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W konsekwencji wnioskodawca ma obowiązek przedstawienia wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, których analiza umożliwi rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dodatkowo, jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uznając informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. wezwano skarżących do nadesłania dodatkowych informacji i poparcia ich stosownymi dokumentami źródłowymi, a mianowicie do:
- – właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową;
- – wskazania jakiej wielkości wnioskodawcy wybudowali dom (o którym piszą w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. stanowiącego skargę w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 2850/14 – poprzednia sygn. akt VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje;
- – podania gdzie wnioskodawcy zamieszkują (dom, mieszkanie, należy podać wielkość w m²), oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.);
- – podania i udokumentowania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.) i aktualnych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, w którym skarżący mieszkają;
- – wskazania oraz udokumentowania innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w ostatnich 3 miesiącach;
- – nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżących świadczeń emerytalnych;
- – podania czy posiadają, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy);
- – wskazania czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych;
- – nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące;
- – nadesłania kopii zeznania podatkowego za 2014 r. (ewentualnie za 2013 r.) wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym;
- – wskazania czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców: N. [...], T., prowadzona jest działalność gospodarcza firm: [...] J. W. oraz firmy [...] M. W., które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu;
- – podania czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami, skoro w niniejszej sprawie wymienieni są jako zamieszkujący pod wspólnym adresem z wnioskodawcami, a ponadto jak wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że prowadzą swoje firmy pod adresem zamieszkania skarżących,
- – wskazania i udokumentowania dochodów J. W. i M. W..
W zakreślonym terminie skarżący udzielili dodatkowych wyjaśnień, lecz zgodzić trzeba się z Sądem pierwszej instancji, że były one nadal niepełne i niewystarczające dla wykazania, że znajdują się oni w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy.
Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego na urzędowym formularzu PPF, nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżących. W treści powyższego wniosku skarżący m.in. nie wskazali konkretnej kwoty ponoszonych stałych wydatków w gospodarstwie domowym i nie udokumentowali ich, nie udokumentowali także wysokości otrzymywanych świadczeń emerytalnych, nie nadesłali kopii zeznania podatkowego za 2014 r. (ewentualnie za 2013 r.). Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., skarżący nie przedłożyli dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny ich sytuacji rodzinnej i majątkowej.
Oświadczenia i dokumenty żądane zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. wykazywałyby zaś jednoznacznie na rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżących, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżących, a tym samym nie pozwoliło uznać ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania im prawa pomocy za wiarygodne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.