Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 1 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 30/12

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 lipca 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 413/10, na podstawie art. 246 §1 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący zarzucając naruszenie art. 246 §1 pkt 2) powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne uznanie, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia udzielenia mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Naczelny Sad Administracyjny postanowieniem z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II OZ 913/11 uchylił ww. postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia NSA stwierdził, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, niepociągające za sobą żadnych wniosków co do potrzeby dalszego wyjaśnienia źródła utrzymania i wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego, nie powinno powodować kategorycznej odmowy uwzględnienia wniosku. Zwłaszcza, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, poza autorytatywnym stwierdzeniem, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, brak jest uzasadnienia takiego stanowiska. Nadto NSA wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie Sąd I instancji dokona ponownej analizy dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i ponoszonych przez niego wydatków, a swoje stanowisko należycie uzasadni.

Rozpoznając ponownie wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał pełnomocnika skarżącego do jego uzupełnienia poprzez:

1. 1. nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych i lokat skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące;
2. 2. wskazanie wysokości wydatków na bieżące utrzymanie skarżącego i rodziny (dowody opłat za energię, gaz, wodę, leki itp.).

Skarżący uzupełnił wniosek i wyjaśnił, że z żoną nie posiadają rachunków bankowych i lokat. Ujawnił wydatki na bieżące utrzymanie siebie i żony: energia elektryczna za listopad 188,46 zł, telefon 98,94 zł, telefon komórkowy 50 zł, leki i leczenie 650 zł, opał 300 zł, gaz 180 zł, dojazd do poradni 65 zł, opłata od apelacji w sprawie cywilnej 150 zł, woda 20,12 zł, opłata za pomoc opiekuńczą 105 zł. Do pisma skarżący dołączył kopię faktury za energię elektryczną, kopię rachunku za wodę, kopię fragmentu rachunku telefonicznego, kopię zlecenia na zabiegi i kopię recepty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarżący nie wykazał, by na leki i leczenie wydatkował miesięcznie 650 zł – brak jakichkolwiek rachunków. Skarżący nie przedstawił również żadnego rachunku za opał, gaz, dojazd do poradni, opłatę za pomoc opiekuńczą, czy potwierdzenie zapłaty opłaty od apelacji, a przedstawiona wysokość opłaty za energię elektryczną dotyczy okresu od 19 lipca 2011 r. do 15 listopada 2011 r.

Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. Dokonując zestawienia dochodów skarżącego i jego żony (2.224,00 zł) z jego udokumentowanymi wydatkami oraz wysokością wpisu Sąd doszedł do przekonania, że skarżący będzie w stanie uiścić wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł.

Sąd I instancji stwierdził, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 413/10, na podstawie art. 246 §1 pkt 2) powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zaskarżając je w całości. W uzasadnieniu zażalenia wskazano na błąd w ustaleniach faktycznych co do przyjęcia, że skarżący jest w stanie, z uwagi na swoją sytuację materialną i osobistą, uiścić wpis sądowy od zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Wywodzono, że sytuacja materialna skarżącego została wykazana stosownym oświadczeniem, złożonym na urzędowym formularzu, uzupełnionym – w miarę możliwości – stosownymi dokumentami.

Na tych podstawach skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez zwolnienie w całości od ponoszenia wpisu sądowego od zażalenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone, ani w całości, ani w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) (...);

1. 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny".

Sąd I instancji oceniając w zaskarżonym postanowieniu sytuację rodzinną, majątek i dochody skarżącego prawidłowo stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania (wpis sądowy od zażalenia w kwocie 100 złotych), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zestawienie zadeklarowanych przez skarżącego dochodów i wydatków wskazuje, że prowadząc gospodarstwo domowe dysponuje on kwotą wolną od obciążeń, która to kwota może stanowić wpis sądowy do którego uiszczenia skarżący został wezwany. Skoro skarżący posiada środki finansowe, nawet po pokryciu wszystkich wydatków, w tym m.in. innych kosztów sądowych w innych sprawach, to nie sposób wywodzić, że nie jest on w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 100 złotych.

Sąd I instancji w pełni prawidłowo stwierdził, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika, że posiada on środki na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, a dokonana przez sąd I instancji ocena stanu rodzinnego, majątków i dochodów skarżącego jest zasadna. Nie jest dowolna i opiera się na oświadczeniach strony oraz dokumentach, które oświadczenia te potwierdzają.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.

Stosownie do art. 258 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz zwrot niezbędnych udokumentowanych wydatków, przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny.