Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I. G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2003r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z 31 grudnia 2001r., Nr [...] Neg o braku podstaw do stwierdzenia u I. G. choroby zawodowej.
W dniu 5 stycznia 2005r. I. G., zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1d ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, złożyła w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. We wniosku tym podniosła, że ma na utrzymaniu uczącą się i niepracującą córkę oraz chorych rodziców, którzy pobierają bardzo niskie świadczenia emerytalne, a nadto spłaca kredyt w wysokości 560 zł miesięcznie pobrany na zakup samochodu marki PUNTO oraz kredyt w wysokości 122,75 zł udzielony na zakup aparatu słuchowego.
Jednocześnie skarżąca podnosi, że miesięcznie ponosi wydatki rzędu 300 zł na zakup leków w związku z chorobami, na które cierpi. W tym stanie rzeczy skarżąca twierdzi, że przy uzyskiwaniu dochodów w wysokości 3.990,76 zł brutto miesięcznie na trzech członków jej rodziny (skarżąca, jej mąż i córka) nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny ponieść kosztów zatrudnienia adwokata dla sporządzenia skargi kasacyjnej i zastępstwa procesowego przed sądem II instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 5 stycznia 2005r. (sygn. akt 3/II SA/Po 1350/03) oddalił wniosek o I. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wymienione przez skarżącą wydatki, przy uwzględnieniu wysokości osiąganych przez nią dochodów, nie pozbawiają jej możliwości poniesienia kosztów związanych z ustanowieniem adwokata w jej sprawie, które zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) kształtują się na poziome 240 zł (stawka minimalna za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym).
W zażaleniu z dnia 12 stycznia 2005r. wniesionym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 stycznia 2005r. I. G. podniosła, że koszty sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez adwokata oraz koszty jego uczestnictwa w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym są na wolnym rynku o wiele wyższe niż wskazana przez sąd kwota minimalna i stanowią wydatek rzędu 2.000 – 3.000 zł, którego ona nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest bezzasadne i podlega oddaleniu.
Na podstawie art. 245 § 3 w zw. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest przyznawane w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego, co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o przyznania prawa pomocy.
Należy zauważyć, że prawo pomocy jest ze swej natury instytucją wyjątkową, stosowaną tylko w przypadku, gdy strona znajduje się w bardzo trudnym położeniu materialnym i ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu. Przede wszystkim z dostarczonych przez nią informacji wynika, że wnioskodawczynię stać było na zaciągnięcie kredytów bankowych, co świadczy o jej zdolności kredytowej, czy posiadaniu zabezpieczenia majątkowego. Z samego faktu podjęcia decyzji o zakupie samochodu na kredyt wynika, że poza pieniędzmi przeznaczonymi na jego spłatę wnioskodawczyni musiała dysponować wolnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na zaspakajanie potrzeb życiowych swoich oraz rodziny. Trudno bowiem przyjąć, że wnioskodawczyni dokonała zakupu samochodu z założeniem, że kredyt zaciągnięty na jego sfinansowanie będzie spłacała ze środków przeznaczonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo wnioskodawczynię stać na utrzymywanie samochodu.
Kwestia, iż skarżąca ma wiele innych wydatków, wynikających np. z obowiązków alimentacyjnych w stosunku do jej rodziców, które ograniczają jej zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ją do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania adwokata z urzędu (prawo pomocy w zakresie częściowym), które ma co do zasady charakter wyjątkowy.
Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżąca, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Nie można zgodzić się z sytuacją, w której wydatki strony ponoszone na cele inne niż służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. utrzymanie samochodu) miałyby mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych wynikających z ustawy.
W tym stanie rzeczy nawet przy uznaniu, że skarżąca miałaby zapłacić pełnomocnikowi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za popieranie skargi na rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym kwotę większą niż minimalna wskazywana za tego typu usługi w przepisach powołanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002r. należy stwierdzić, że jej sytuacja materialna nie może być zakwalifikowana jako spełniająca kryteria przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 ustawy orzekł jak w sentencji.