Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 735/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania K. B. – Ś. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. – Ś. oraz A. Ś. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania rozbiórki obiektu budowlanego.
Sąd wskazał, że K. B. – Ś. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem – A. Ś., a ich wspólny miesięczny dochód wynosi 4376,30 zł brutto (1520,05 zł – emerytura skarżącej; 2179,75 zł – emerytura męża oraz 676,50 zł – dochód męża z działalności gospodarczej), tj. 3560 zł netto. Opłaty miesięczne za mieszkanie, gaz, elektryczność, telefony itp. wynoszą około 1500 zł, a wydatki na leki i leczenie około 500 zł. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżąca posiada mieszkanie o powierzchni 72 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,06 ha.
Mąż skarżącej w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał nadto, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki Citroen Xara Picasso (rocznik 2006) oraz posiada oszczędności pieniężne w wysokości 15 000 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, postanowieniem z dnia 15 lutego 2012 r., wydanym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja majątkowa skarżącej jest dobra i jest ona w stanie, choćby z bieżących dochodów, ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.
K. B. – Ś. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie wskazano, że poniesienie kosztów sądowych, może być dla skarżącej zbyt dużym obciążeniem. Skarżąca wskazała, iż analizując sytuację finansową jej rodziny należy mieć na uwadze, iż postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia ma charakter postanowienia wykonalnego i wobec skarżącej, w każdej chwili może zostać wszczęte postępowanie w celu wyegzekwowania nałożonej grzywny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku analizując okoliczności podniesione przez skarżącą we wniosku jak i w sprzeciwie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem a średni miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi ponad 4 300 zł brutto (3560 zł netto). Po uiszczeniu opłat miesięcznych za mieszkanie, gaz, elektryczność i telefony w wysokości 1500 zł oraz kosztów leków i leczenia w wysokości około 500 zł, małżonkom pozostaje kwota 1500 zł. Skarżąca nie ma nikogo na utrzymaniu. Wysokość osiąganego dochodu umożliwia skarżącej poniesienie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do kosztów wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wysokość miesięcznego dochodu rodziny niewątpliwie umożliwia pokrycie kosztów w wysokości 100 zł. Skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego oszczędności jej męża oraz samochód osobowy nie zostały zaliczone do majątku wspólnego.
Niemniej wskazać należy, iż przy ocenie sytuacji finansowej rodziny uwzględniać należy sytuację majątkową wszystkich jej członków. Odnośnie podniesionego w sprzeciwie zarzutu możliwości egzekucji grzywny w wysokości 10 000 zł, wskazać należy, iż grzywna ta nałożona została na oboje małżonków, a wysokość oszczędności zobowiązanego A. Ś. w kwocie 15 000 zł jest wystarczająca na pokrycie tej sumy.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, podkreślając, że na skarżących nałożono grzywnę w wysokości 10 000 zł, a środek egzekucyjny może być skierowany w stosunku do każdego z dłużników z osobna, w związku z czym rozważania Sądu w tym zakresie są wadliwe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż stwierdził, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wskazał Sąd, skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem a średni miesięczny dochód w rodzinie skarżącej wynosi ponad 4 300 zł brutto (3560 zł netto). Po uiszczeniu opłat miesięcznych za mieszkanie, gaz, elektryczność i telefony w wysokości 1500 zł oraz kosztów leków i leczenia w wysokości około 500 zł, małżonkom pozostaje kwota 1500 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącej pozwala jej na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. Należy zwrócić także uwagę, że skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego oszczędności jej męża w wysokości 15 000 zł oraz samochód osobowy nie zostały zaliczone do majątku wspólnego. Przy ocenie sytuacji finansowej rodziny uwzględniać należy bowiem sytuację majątkową wszystkich jej członków.
Wskazać należy także, że Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że grzywna w wysokości 10 000 zł nałożona została na oboje małżonków, a wysokość oszczędności męża skarżącej w kwocie 15 000 zł pozwala na pokrycie tej sumy.
Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącej informacje, rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.