Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2004 r. H. H. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z zawartych w nim danych wynika, iż wraz z małżonką uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w łącznej wysokości 2.803,96 zł brutto. Oświadczył również, że na dzień złożenia wniosku posiada wprawdzie dodatkowe źródło utrzymania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 150 zł miesięcznie, jednakże podkreślił, że nie jest to dochód stały. Oświadczenie o stanie majątkowym wskazuje, że małżonkowie H. są właścicielami domu jednorodzinnego o powierzchni 138 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 3,67 ha oraz 11-letniego samochodu osobowego. Nie posiadają natomiast jakichkolwiek przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro oraz zasobów pieniężnych. Wnioskodawca podał, że koszty związane z bieżącym utrzymaniem domu, w tym koszty jego remontu, ogrzewania, opłaty za media są niewspółmierne w stosunku do uzyskiwanych dochodów, stanowiąc ich większą część.
W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskodawcy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pismem z dnia 1 lipca 2004 r. wezwał go do przedłożenia stosownej dokumentacji źródłowej. Z przedłożonych na wezwanie Sądu przez skarżącego dokumentów wynika, że w roku 2003 żona skarżącego uzyskała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.788,30 zł (tj. ok. 399 zł miesięcznie). Według nadesłanych odcinków dla odbiorcy za miesiąc czerwiec 2004 r. miesięczny dochód skarżącego i jego małżonki z tytułu emerytury wynosi 2.386,68 zł netto. Ponadto wbrew złożonemu oświadczeniu żona wnioskodawcy posiada oszczędności zgromadzone na rachunku prowadzonym przez PKO BP SA Oddział w Bytowie, których stan na dzień 9 lipca 2004 r. wynosił 3.307,68 zł.
Wobec powyższych danych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w składzie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 19 lipca 2004 r. odmówił H. H. przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o czym świadczy stałe źródło utrzymania jego i małżonki (emerytura, działalność gospodarcza), wysokość przypadających na osobę miesięcznych dochodów (ok. 1.268 zł netto) oraz stan posiadanych oszczędności. Powyższe nie wskazuje, zdaniem Sądu, na niemożność partycypowania przez stronę w jakichkolwiek kosztach postępowania. Nie pozwala uznać również, że nie jest w stanie ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wysokość osiąganych dochodów jest bowiem relatywnie wysoka w stosunku do wysokości należnego wpisu sądowego określonego na kwotę 200 zł. Wskazane okoliczności nie pozwalają przyjąć również, iż nie może ona ponieść kosztów zastępstwa procesowego z wyboru.
Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lipca 2004 r. H. H. wniósł sprzeciw wskutek czego utraciło ono swoją moc. Skarżący w sprzeciwie powołał się na poniesione koszty remontu domu i także koszty bieżące jego utrzymania.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2004 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Skarżący osiąga dochody umożliwiające zapłatę kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące poniesionych i planowanych kosztów remontu nie wykluczają możliwości pokrycia przez niego kosztów postępowania.
W dniu 26 sierpnia 2004 r. H. H. i U. H. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w którym podnieśli, iż Sąd odniósł się wyłącznie do uzyskiwanych przez nich dochodów pomijając całkowicie, że należy brać pod uwagę koszty jakie ponoszą, aby normalnie żyć. Sąd w dotychczasowym postępowaniu całkowicie pominął tę kwestię i w związku z tym nie ustalił rzeczywistych kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny. Wskazali ponadto, iż jako emeryci mają prawi godnie żyć, a odmowa pomocy w przedmiotowym zakresie uniemożliwia im dochodzenie swoich praw.
Postanowieniem z dnia 22 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił zażalenie U. H.. gdyż uznał, iż nie jest ona stroną ani uczestnikiem niniejszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.
Mając powyższe na uwadze oraz okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, iż skarżący nie wykazał sposób przekonywujący aby znajdował się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wspólnie z małżonką osiąga bowiem stosunkowo wysoki dochód wynoszący łącznie 2.386,68 zł netto, który ma charakter stały (emerytura). Nadto osiągają oni dodatkowe przychody z działalności gospodarczej oraz są w posiadaniu pewnych oszczędności (3.307,68 zł). Podnoszone przez skarżącego wydatki na remont domu i utrzymanie mieszkania nie mogą zmienić oceny sytuacji materialnej skarżącego która nie jest tego rodzaju aby nie pozwalała mu partycypować w kosztach postępowania sądowego. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenia procesu sądowego i poczynić stosowne oszczędności.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.